Arap Tarihi: Halifelikten Saltanata

Arap Tarihi: Halifelikten Saltanata

Son halife Hz. Ali’nin hariciler tarafından şehit edilmesinden sonra oğlu Hz. Hasan halifeliğini ilan ederek kısa bir süre İslam topraklarının bir kısmını yönetmiş ancak Muaviye’nin güçlü bir ordu kurup geniş topraklara hükmetmesi pek çok Müslüman’ın onun halifeliğini kabul etmesine sebep olmuştur. Hz. Hasan Müslümanlar arasında daha fazla kargaşa olmasını arzu etmediği için 661 yılında Muaviye’nin halifeliğini ondan sonra yine seçimle belirlenmesi şartıyla kabul etmiştir. Böylelikle İslam tarihinde halifelik, yaklaşık 90 yıl sürecek olan Emevi Hanedanlığı’na geçmiş oldu. Emeviler Döneminde İslam Devleti’nin merkezi Şam’a taşınmıştır.(Görsel 2.5.)

Hz. Osman’ın katillerinin cezalandırılmadığını bahane eden Muaviye, ilk dört halifenin seçilme şekillerinden farklı olarak halifeliği kabilecilik anlayışı ve kılıç kuvvetiyle kazanmıştır. Dört halifenin seçiminde, danışma yani istişare prensibi dikkate alınmışken Muaviye’nin siyasi mücadeleyle bu makama gelmesi, hilafet sisteminin özünde büyük değişiklik yaşanmasına yol açmıştır. Bu değişiklikler Muaviye’nin, oğlu Yezid’i veliaht tayin etmesi ve halifeliğin el değiştirmesinde saltanat sisteminin ortaya çıkmasıyla yeni bir boyut kazanmış ve halifelik saltanata dönüşmüştür.

Muaviye’nin halife olmasından sonra siyasi birlik tesis edilmiş ve İslam fetihleri yeniden hız kazanmaya başlamıştır. Bu dönemde yapılan fetihler üç ana başlık altında toplanabilir. Bunlardan ilki Türkistan taraflarındaki fetihlerdir. Bu bölgeye yapılan seferler sonucunda Emevi orduları, Kâbil, Buhara, Sicistan, Nesef ve Baykent gibi yerleri ele geçirmiş ve büyük ganimetler elde etmiştir. Fetih hareketlerinin yoğunlaştığı ikinci bölge Anadolu olmuştur. Muaviye, Doğu Roma İmparatorluğu’na yapılan seferleri düzenli bir hâle getirmiş, İstanbul kuşatılmasına rağmen netice alınamamıştır. Meşhur sahabe Eyyup el Ensari bu kuşatmada hastalanarak vefat etmiştir. Muaviye zamanından önce durmuş olan deniz seferleri de yeniden başlamış, Rodos, Sakız gibi adalar alınmıştır. Kuzey Afrika yönündeki mücadeleler ise Berberilerle yapılmış ve bu seferler Berberilerin bir kısmının İslamı kabul etmesiyle neticelenmiştir. Muaviye hayatta iken oğlu Yezid, İslam tarihinde ilk defa veliaht tayin edilmiş babasının ölümünden sonra da halife olmuştur. Yezid’in halifeliğine karşı çıkan ve halifeliğin Hz. Ali’nin soyundan devam etmesi gerektiğini düşünenler ile Emeviler’in yönetiminden memnun olmayan diğer gruplar muhalif bir tutum takınmışlardır. Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin Yezid’in halifeliğini kabul etmemesi üzerine Kerbela denilen yerde ailesi ve akrabalarıyla birlikte şehit edilmiştir(680). Bu acı olay Müslümanları çok üzmüş ve Yezid ile Emevi hanedanlığına karşı toplumda bir tepki oluşmuştur. Bu olay Müslümanlar arasında ayrılıkların kemikleşmesine ve günümüze kadar gelmesine yol açmıştır. Emevilerin en parlak dönemi Abdülmelik’in halifeliği olmuştur(685-705). Bu dönemde ilk İslam parası bastırılmış ve Arapça resmi dil olarak kabul edilmiştir. Emeviler Dönemi’nde uzun yıllar devam eden siyasi çekişmeler ancak sekizinci Emevi halifesi olan Ömer bin Abdülaziz Dönemi(717-720)’inde son bulmuştur. Bu dönemde mevalilerden alınan cizye vergisi kaldırılarak ayrımcılığa son verilmiş ve toplumun her kesimini kucaklayan bir yönetim sergilenmiştir. I. Velid’in halifeliği döneminde Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim’in çabalarıyla, Maveraünnehir bölgesinde bulunan Buhara, Semerkand ve Harezm gibi önemli Türk şehirleri onun zamanında Emevilerin egemenliğine girmiş olmasına rağmen Emevilerin uyguladığı ırkçı politikalar nedeniyle bu dönemde İslamiyet Türkler tarafından fazla benimsenmemiştir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s