Antiseptik ve Dezenfektanlar

Antiseptik ve dezenfektanlar, seçici özelliği olmayan ve yerel olarak kullanılan anti enfektif maddelerdir. Bunların etkinliği uygulanan alanlardaki sınırlı sayıda mikoorganizmanın yıkımlanmasından başlayarak mikroorganizmaların tamamen yok edilmesine kadar geniş bir etki alanını ifade eder. Genellikle antiseptikler canlı dokuya ve yüzeylere uygulanan, bakterilerin gelişmesini önleyen ya da baskılayan maddelerdir. Dezenfektanlar germisidal maddelerdir ve genellikle cansız yüzeylere uygulanırlar. Bununla birlikte zaman zaman aynı ürün ilaç yoğunluğuna, maruziyet şartlarına ve mikroorganizma sayısına bağlı olarak hem antiseptik ve hem de dezenfektan etki gösterebilir. Antiseptik-dezenfektanlar yüksek yoğunlukta kullanıldıklarında, dokular için yıkımlayıcıdır. Çevrede insan ve hayvan sağlığıyla ilgili olarak su, toprak, alet vb malzemelerdeki mikroorganizmaların yok edilmesi amacıyla kullanılan maddelerle yapılan işlem sanitizasyon olarak sadlandırılır. Sterilizasyon tüm canlı mikroorganizmaların ısı ve kimyasal maddelerle yok edilmesidir. Antiseptik ve dezenfektanlar; canlı ve cansız cisim ve yüzeylerin mikroorganizmalardan (bakteri, virüs, protozoa gibi) arındırılması, yüzeysel hastalıkların sağaltımı, gıda teknolojisi, ilaç endüstrisi ve hayvan yetiştiriciliğinde geniş uygulama alanı bulurlar. Koruyucu hekimliğin en önemli araçları arasındadırlar. Bu amaçlarla kullanılan maddelerin sayısı, neomisin, basitrasin, polimiksin B, streptomisin gibi bazı antibiyotikler de dahil, binleri bulur.

İsimlendirme

Dezenfektan veya jermisid: Bakteri ve hastalık yapıcı diğer etkenleri tahrip etmek için kullanılan madde olarak tanımlanır. Dezenfektanlar mikroorganizmaları öldürerek etkirler ve genellikle cansız cisimler üzerine uygulanırlar. Mikroorganizmalar yanında, konakçının hücrelerine yönelik yıkımlayıcı etki de oluştururlar.

Antiseptik: Mikroorganizmaları genellikle öldürmezler; üreme veya gelişme hızını yavaşlatırlar ya da engellerler. Bakteriyel hastalıkları önlemek veya baskı altında tutmak için canlı yüzeylere (deri, mukoza gibi) uygulanırlar

Yakıcı-dağlayıcı etki: Antiseptik-dezenfektanlar yüksek yoğunlukta kullanıldıklarında, dokular için yıkımlayıcıdır.

Sanitizer: Çevrede insan ve hayvan sağlığıyla ilgili olarak su, toprak, alet vb malzemelerdeki mikroorganizmaların yok edilmesi amacıyla kullanılan maddelerle yapılan işlemdir.

Sterilizasyon: Tüm canlı mikroorganizmaların ısı ve kimyasal maddelerle yok edilmesidir.

Koruyucular: Küflenme veya bakteriyel faaliyetle bozulabilen besinler vb maddelerin (yemler de dahil) üretim, depolanma ve kullanılmaları sırasında bozulmalarını engellemek için kullanılan maddelerdir. Etkidikleri mikroorganizma çeşidine göre, daha özel olarak, bakterisit, fungusit, virüsit, sporosit, koksidisit, oosit, ameboesit gibi isimlerle de bilinirler.

Etki Şekilleri

Hücre proteinlerinin bozulması: Fenoller, iyot, alkoller, aldehidler, metaller gibi maddeler mikroorganizmalardaki etkisi hücre proteinlerinin yapısını bozarlar. Böylece proteinlerin yumaklaşması ve çökmesiyle mikroorganizmalar kısa sürede ölürler.

Hücre zarı geçirgenliğinin değiştirilmesi: Bazı boyalar bakterinin yüzeyine tutunarak kalın bir tabaka oluştururlar; sonuçta bakteri hücresinde bazı fizyolojik ve biyokimyasal olayları bozarlar. Yüzeyde etkin maddeler bakterilerin plazma zarındaki bazı gruplara bağlanarak, hücre zarının geçirgenliğini değiştirirler; parçalanmasına yol açabilecek ölçüde dışarıdan hücreye suyun girmesine veya hücreden enzimler, yardımcı-enzimler, anyonlar, katyonlar ile bazı ara metabolizma ürünlerinin dışarıya kaçmasına yol açarlar.

Enzim etkinliğinin engellenmesi: Fenoller gibi bazıları bakterilere basit difüzyonla girerler ve hayati öneme sahip enzim/enzimlerin etkinliğini engellerler

Yükseltgeyici-indirgeyici etki: Bu maddeler mikroorganizmalarda yapısal ve görevsel yapıları veya molekülleri etkileyerek yapılarını bozarlar.

Etki Spektrumları

Etki spektrumu genellikle son derece geniştir. Buna en iyi örnekler iyot ve klorlu bileşikler ile aldehidlerdir. Bazılarının etki spektrumu dardır ve seçici etki oluşturular. Hekzaklorofen sadece Gram-pozitif bakterilere etkilidir. Genel olarak bakteri sporları bu ilaçlara oldukça dayanıklıdır.

Bir Cevap Yazın