İş Yeri Ortamında Tozlar

Havadaki başlıca kirleticilerden birisi olan toz, havada asılı durumda bulunan katı parçacıkların genel adıdır. Tozlar, çeşitli organik ve inorganik maddelerden, aşınma, parçalanma, ufalanma, yanma sonucu oluşan, özellikleri, kendisini oluşturan maddenin özelliklerine benzeyen parçacıklardır. Tozlar fiziksel, kimyasal ve biyolojik davranışlarına göre sınıflandırılabilirler.

• İnert tozlar: Alındığında vücutta herhangi bir reaksiyona girmeden vücudun savunma sistemi ile vücut dışına taşınan tozlardır. Baryum ve demir tozu örnek olarak verilebilir.

• Toksik tozlar: Vücuda alındıklarında (genelde solunum sistemi ile alınırlar) vücuda dağılarak değişik doku ve organlarda toksik etki gösteren tozlardır. Kurşun, krom, cıva, kadmiyum, nikel örneklerdendir. Örneğin, kurşun solunumla alınır, akciğerlerden lenf sistemine, oradan da kan yoluyla vücuda yayılır. Vücuda alınan kurşun; kemik, saç, tırnak gibi sert dokularda birikir. Bir kısmı kemik iliği, beyin, böbrek gibi doku ve organlarda birikir. Bunun sonucunda anemi (kansızlık), beyinde enflamasyon (ensefalit), böbrek fonksiyonlarının bozulmasına ve böbrek yetmezliğine neden olabilir. Sindirim sisteminde birikmesi sonucu apandisit benzeri şiddetli karın ağrısı yapabilir.

• Fibrinojenik tozlar: Havadaki mermer, taş, maden ve kömür ocağı, cam sanayi gibi işlerde çalışanlarda silis, kömür tozları gibi tozların solunması sonucu akciğerlerde bu toz birikir. Akciğerdeki hava keseciklerinin (alveol) yapısını bozar ve oksijen-karbondioksit değişimi zorlaşır. Bunun sonucunda öksürük, nefes darlığı ile seyreden ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) denilen hastalığa neden olabilir.

• Kanserojen tozlar: Solunumla alınan tozlar başta akciğer olmak üzere diğer organlarda da kansere neden olabilirler. En tipik örneği asbest adı verilen lif yapısındaki tozlardır. Bunlar akciğerde ve özellikle akciğeri saran ve plevra adı verilen zarda mezotelyoma adı verilen kansere neden olabilirler. Bunun yanında krom, nikel, kadmiyum gibi maddeler de kansere neden olan tozlardandır.

• Alerjik tozlar: Havada bulunan bu tür tozlar, solunum yollarında spazma neden olarak astım benzeri tabloya neden olabilirler. Organik veya inorganik tozlar sonucu meydana gelebilir.

• Organik tozlar: Bisinozis denilen hastalıkta pamuk tozlarına karşı allerji gelişir ve astım benzeri yakınmalar söz konusudur. Yine hayvan tüyleri, keten, kendir, şeker kamışı tozları da benzer tablolara neden olabilir. Un, tahıl tozları gibi bazı tozlar da deride alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

• İnorganik tozlar: Cam yünü, kireç tozu gibi inorganik tozlar da alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

Havada asılı kalabilen tozların büyüklüğü 100 mikrondan küçüktür. Bunlardan 10 mikrondan küçük olanlar solunumla alınabilir. 5-10 mikron arasındaki tozlar bronş ve bronşiyollerde tutulur. Ancak 5 mikrondan küçük olanlar akciğerlerdeki hava keseciklerine (alveol) ulaşabilir. 0.1-5 mikron büyüklüğünde olan tozlar sağlık açısından yukarıda sayılan sorunlara neden olabilir. Tozların sağlık üzerine olumsuz etkilerinden çalışanların mutlaka korunması gerekir. Bunun için alınabilecek önlemler şunlardır:

1- Teknik Önlemler

• İkame: Zararlı, tehlikeli bir madde veya yöntem yerine daha az zararlı ya da zararsız madde veya yöntemin kullanılmasıdır.

• Havalandırma: İş yeri ortamında ortaya çıkan tozun ortamdan uzaklaştırılmasıdır. Genel veya lokal (bölgesel) olabilir. Lokal havalandırma, tozun çıktığı yerde aspirasyon sistemi kullanılarak tozun havaya karışmasını önlemeyi amaçlar ve bu nedenle genel havalandırmadan daha etkilidir. Duvarda matkap ile delme işlemi yapılırken elektrik süpürgesinin matkabın ağzına yakın tutulması günlük yaşamda da sık kullandığımız lokal havalandırmaya örnektir.

• Islak-Yaş Yöntem: Toz kaynağına su püskürtülmesi ile tozumanın önüne geçilmeye çalışılmasıdır.

• Kapatma: Tozun çıktığı alanın kapatılmasıdır.

• Ayırma: Tozlu bir işlemin, diğer çalışma alanlarının dışında başka bir yerde yapılmasıdır.

2- Tıbbi Önlemler

• İşe Giriş Muayenesi: İş yeri hekimince yapılan, çalışanın işe kabulünden önce adayın işe sağlık açısından uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir. Tozlu bir iş yeri için; sigara kullanan, akciğerlerinde sorun olan birinin bu iş yerindeki riskler nedeniyle o kişinin daha ciddi sağlık sorunları ile karşılaşma olasılığının yüksekliği nedeniyle kabul edilmemesi gerekir.

• Periyodik (Aralıklı) Muayene: İş yeri hekimince çalışanın belirli aralıklarla standart muayenelerinin yapılmasıdır. Böylece çalışanın iş yeri ortamındaki etkenlerden etkilenip etkilenmediği değerlendirilir. Bu muayenede amaç, etkilenim varsa bunu en erken zamanda saptayarak alınabilecek diğer önlemlerin ve gerekli tedavilerin yapılması sağlanır.

• Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı: O iş için gerekli maske, gözlük, baret, giysi, eldiven vb. donanımların kullanılmasının sağlanmasıdır. Her iş için uygun donanımlar seçilmeli ve çalışan bunları çalıştığı sürece önerilen şekliyle aksatmadan kullanmalıdır.

• Sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalıdır.

• Sigara gibi alışkanlıkların önlenmesi, kullananların ise bırakmaları konusunda desteklenmesi gereklidir

Bir Cevap Yazın