PHP'ye Giriş | Sunucu Taraflı Programlama Dilleri - Yazılıma Giriş

PHP’YE GİRİŞ

PHP, web sitelerinde dinamik içerik üretmek için kullanılan sunucu taraflı bir programlama dilidir. Özellikle formlar, kullanıcı işlemleri, veritabanı bağlantıları ve oturum (session) yönetimi için yaygın olarak kullanılır.Açılımı: PHP: Hypertext PreprocessorHTML içine gömülü çalışabilirEn sık MySQL ile birlikte kullanılırAçık kaynaklı ve öğrenmesi görece kolaydırWordPress gibi birçok popüler sistem PHP ile yazılmıştırGenelde PHP dosyaları .php uzantılıdır ve kodlar sunucuda çalıştırılıp sonucu kullanıcıya HTML olarak gönderilir.

Sunucu Taraflı Programlama Dilleri

Uzun bir süre statik olarak hizmet veren Web sayfalarının, kullanıcı etkileşim anlamında iyileştirilmesine yönelik olarak sunucu taraı programlama dilleri ortaya çıkmıştır. Bu dillerin hepsi sunucu taraflı çalışması yönüyle birbirlerine benziyor olsalar da, kod yazım yapısı ve işlev anlamında farklılık gösterirler.

PHP
JSP (JavaScript pages)
ASP (Active server pages)
Perl
Python
Ruby
ColdFusion

PHP Destekli Sunucu Kurulumu

Web sunucunun güncel ihtiyaçları asgari düzeyde de olsa karşılayabilmesi için Web sunucu yazılımına, sunucu taraflı bir derleyiciye ve veritabanı yönetim sistemine ihtiyacı vardır. Apache, PHP ve MySQL bu ihtiyaçları karşılama anlamında ön plandadır.

PHP kodlarının çalıştırılıp gönderilmesi için Apache üzerinde birtakım yapılandırma işlemleri gerçekleştirmek gerekecektir. Sözü edilen süreçler işletmeden kurulum yapılmak isteniyorsa ApacheTriad, WampServer veya XampServer gibi yazılım paketler tercih edilebilir.

PHP’nin Temel Kodlama Özellikleri

1. Sunucu Taraflı Çalışır

PHP kodları sunucuda çalışır, kullanıcı sadece sonucu (HTML) görür.
Güvenlik ve veri işlemleri için idealdir.

2. PHP Etiketleri

PHP kodları şu etiketler arasına yazılır:

<?php
// PHP kodları buraya yazılır
?>

3. Değişkenler

$ işareti ile başlar
Veri türü belirtmeye gerek yoktur

$isim = "Ahmet";
$yas = 16;

4. Veri Türleri

String (Metin)
Integer (Tam sayı)
Float (Ondalıklı)
Boolean (true / false)
Array (Dizi)

5. Ekrana Yazdırma

En çok kullanılan komutlar:

echo "Merhaba";
print "PHP öğreniyorum";

6. Koşul Yapıları (if – else)

if ($yas >= 18) {
    echo "Reşit";
} else {
    echo "Reşit değil";
}

7. Döngüler

Tekrar eden işlemler için:

for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
    echo $i;
}

8. Fonksiyonlar

Tekrar kullanılabilir kod bloklarıdır:

function topla($a, $b) {
    return $a + $b;
}

9. Form Verileri (GET – POST)

$ad = $_POST["ad"];

10. Veritabanı Bağlantısı

Genellikle MySQL ile kullanılır (PDO / MySQLi).

Özetle

PHP;
✔ Web sitelerini dinamik yapar
✔ Veritabanı ile çalışır
✔ Öğrenmesi kolaydır
✔ Web geliştirmede çok yaygındı

PHP’de Değişken Kullanma

PHP’de Değişken Nedir?

Tanım:
Bir değişken, program boyunca veri saklamak için kullanılan bir isimlendirilmiş bellek alanıdır. PHP’de değişkenler, $ işareti ile başlar ve bir değer alabilir (sayı, metin, mantıksal değer, dizi vb.). Değişkenler sayesinde kullanıcıdan veri alabilir, hesaplamalar yapabilir veya verileri geçici olarak saklayabiliriz.

1. Değişken Tanımlama Kuralları

Değişkenler $ ile başlar: $isim
İlk karakter harf veya alt çizgi (_) olmalıdır
Boşluk veya özel karakter içeremez
Büyük/küçük harf farklı değişkenler oluşturur

<?php
$isim = "Ahmet"; // doğru
$Isim = "Ayşe";  // farklı bir değişken
$_sayi = 10;     // alt çizgi ile başlamak da doğru
?>

2. Değişken Tipleri

PHP’de değişkenler dinamik türlendirilir, yani bir değişkenin tipi otomatik olarak değere göre belirlenir:

Tür	Örnek	Açıklama
String	`"Merhaba"`	Metin veri
Integer	`25`	Tam sayı
Float	`3.14`	Ondalıklı sayı
Boolean	`true / false`	Mantıksal değer
Array	`array(1,2,3)`	Birden fazla değeri saklar
NULL	`NULL`	Değer atanmamış

3. Değişkenleri Kullanma

Ekrana yazdırma

<?php
$isim = "Ayşe";
echo "Merhaba " . $isim;  // Nokta ile birleştirme
?>

Matematiksel işlemler

<?php
$a = 10;
$b = 5;

$toplam = $a + $b;
$carpim = $a * $b;

echo "Toplam: $toplam, Çarpım: $carpim";
?>

Değişken güncelleme

<?php
$sayi = 10;
$sayi += 5;  // 15
$sayi++;     // 16
$sayi--;     // 15
?>

4. Dizilerle Değişken Kullanımı

<?php
$renkler = array("kırmızı", "mavi", "yeşil");
echo $renkler[1]; // mavi
?>

5. Değişkenlerin Özellikleri

Dinamik: Tipi değiştirilebilir

<?php
$degisken = 5;    // integer
$degisken = "Merhaba"; // string oldu
?>

Scope (Kapsam): Değişkenin geçerli olduğu alan
- Yerel değişken: Fonksiyon içinde
- Global değişken: Fonksiyon dışında veya $GLOBALS ile erişilebilir

<?php
$globalDegisken = "Ben globalim";

function yazdir() {
    global $globalDegisken;
    echo $globalDegisken;
}
yazdir();  // Ben globalim
?>

💡 Özet:

Değişkenler veri saklamak için kullanılır
PHP’de $ ile başlar, tipi dinamik belirlenir
String, sayı, boolean, array, null gibi türleri vardır
Kapsamına (scope) dikkat edilmelidir
Matematiksel ve metinsel işlemlerde, form verilerinde ve veritabanı işlemlerinde temel yapı taşıdır

PHP’de Sabit Kullanımı

PHP’de Sabit Nedir?

Tanım:
Sabitler, değeri bir kez atanan ve program boyunca değiştirilemeyen değişkenlerdir.
Değişkenlerin aksine $ işareti kullanılmaz ve genellikle büyük harflerle yazılır.

1. Sabit Tanımlama

PHP’de sabit tanımlamanın iki yolu vardır:

a) `define()` Fonksiyonu ile

<?php
define("SITE_ADI", "BenimWebSitem.com");
echo SITE_ADI; // BenimWebSitem.com
?>

İlk parametre: sabitin adı (string)
İkinci parametre: sabitin değeri
Üçüncü parametre: (opsiyonel) true olursa sabit büyük/küçük harf duyarsız olur

define("SITE", "WebSite", true);
echo site; // WebSite

b) `const` Anahtar Kelimesi ile (PHP 5.3+)

<?php
const PI = 3.14;
echo PI; // 3.14
?>

const genellikle sınıf sabitleri ve PHP 7+ sürümlerinde tercih edilir
define() ise global sabitler için daha yaygın

2. Sabitlerin Özellikleri

Değiştirilemez

define("RENK", "kırmızı");
RENK = "mavi"; // Hata verir

$ işareti yoktur
Büyük/küçük harf duyarlılığı (opsiyonel olarak ayarlanabilir)
Global olarak erişilebilir (fonksiyon içinde bile kullanılabilir)

<?php
define("SITE", "WebSite");

function yazdir() {
    echo SITE;
}

yazdir(); // WebSite
?>

3. Sabitlerle Örnek Kullanım

Site adını, sürüm numarasını veya API anahtarlarını saklamak için idealdir.

<?php
define("SURE", 30); // süre 30 saniye
const VERSION = "1.0";

echo "Süre: " . SURE . " saniye, Versiyon: " . VERSION;
?>