Türk Dili II: Okuma Nedir?

Temel dil becerileri, anlama ve anlatma olmak üzere iki temel bileşen üzerine kurulmuştur. Bu temel beceriler içinde şekil 7.1’de görüldüğü gibi okuma ve dinleme anlamanın; konuşma ve yazma ise anlatmanın alt bileşenidir.

Bir yazıyı, bütün öğeleriyle algılama, anlama ve kavrama süreci olarak nitelendirilen ve çok karmaşık bir süreç olan okuma ile ilgili değişik tanımlara rastlamak mümkün. Yapılan tanımlara bakıldığında okumayla ilgili mekanik ve anlamsal vurguların yoğun olduğu dikkati çekmektedir. Ön bilgilerin kullanılması, zihinde yapılandırma, anlam kurma, analiz, sentez, ilişkilendirme, değerlendirme, örgütleme gibi işlemlerin bu süreçte gerçekleştiği düşünüldüğünde okuma sürecinin belleğin gelişimine önemli katkıları olduğu söylenebilir. Okuma ile ilgili tanımlar bir araya getirildiğinde okumanın işlevlerini de içeren şöyle bir tanıma ulaşılabilir: Okuma; okurların yazılı metinden “anlam” çıkardıkları ya da yorumlarda bulundukları (Tompkins, 1997: 250), ön bilgilerini kullandıkları, yazar ve okur arasındaki etkili iletişime dayalı, uygun bir yöntem ve amaç doğrultusunda düzenli bir ortamda gerçekleştirilen anlam kurma süreci (Akyol, 2003), insanların kendi aralarında önceden kararlaştırdıkları özel sembollerin duyu organları yoluyla algılanıp beyin tarafından yorumlanarak değerlendirilmesi (Yalçın, 2002: 47), yazıya geçirilmiş bir metne bakarak bunu sessizce çözümleyip anlama, seslere çevirme (TDK, 2009) bir yazıdaki sembolleri tanıma ve anlamlandırma etkinliği (Yangın, 1999: 68), yazılı bir metnin iletmek istediğini alabilme, anlama (Özen, 2001: 91) demektir.

Yeni teknolojiler, insanoğlunun dünyayı algılama yollarını ve dünya ile etkileşimini değiştirmiştir. 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra elektronik teknolojilerin yaygınlık kazanmasıyla yeniliklerin ardı arkası durmamıştır. Bu yenilikler insanların okuma alışkanlıklarını da doğrudan etkiler duruma gelmiştir.

Görme ve seslendirme yönleriyle fizyolojik, kavrama yönüyle de zihinsel faaliyet isteyen okuma becerisi okulda, işte, yaşamımızın her anında pek çok amaç için başvurduğumuz temel araçtır. Okuma eyleminin ana amacı yazılı metinden anlam çıkarmaktır. Anlama olmaksızın okuma boşuna bir çabadır. Bu konuda şunu söylemek abartı olmasa gerek. Bireylerin okuduğunu anlama becerileri ne derece geliştirilirse yaşam boyu yetkin okur yazar olma becerileri de o derece gelişir.

Okuma sürecinde dikkat edilmesi gereken okumanın beş temel ilkesinden söz edilebilir (Akyol, 2005: 4-7):

1. Okuma anlam kurma sürecidir. Hiçbir yazılı kaynak kendini ifade edici değildir. Okuyucu ön bilgilerini kullanarak onu çözmeye çalışır. Anlam kurma sürecinde karşılaştırma, analiz ve sentez yaparak farklı düşüncelere ulaşma söz konusu olduğundan okuyucu metindeki anlamı değiştirirken kendisi de değişmektedir.

2. Okuma akıcı olmalıdır. Akıcı okuma; noktalama işaretleri, vurgu ve tonlamalara dikkat edilen, geriye dönüş ve kelime tekrarına yer verilmeyen, heceleme ve gereksiz duruşlar yapılmayan, anlam ünitelerine dikkat edilerek, konuşurcasına yapılan okumaya denir. Okuyucuların kelime tanıma ve ayırt etme işini doğru ve çabuk yapmaları zamandan tasarruf sağlamakta ve metni daha kolay çözmelerine katkıda bulunmaktadır.

3. Okuma stratejik olmalıdır. Stratejik okuma; okuyucunun konuyla ilgili ön bilgilerini harekete geçirmesi, okuma türüne en uygun amaç ve yöntemi kullanarak okuma eylemini gerçekleştirmesi, zaman ve enerjiden tasarruf sağlamasıdır.

4. Kişi okumaya güdülenmelidir. Okuma eyleminde güdülenmenin önemli bir yeri vardır. Güdülenme bireysel farklılıklar gözetilerek çok çeşitli yollardan yapılabilir. Yüksek içsel güdülenmeye sahip, işe istekli ve kendi yetkinliğine inanan bireyler etkin ve başarılı okuyuculardır. Birey, okuma açısından içsel güdülenmeye sahipse, yetenekli olduğuna inanıyorsa o zaman zor metinleri okuma ve anlamada ısrarcı olacaktır.

5. Okuma yaşam boyu devam etmelidir. Okuma yaşam boyu devam eden bir etkinliktir. Günlük yaşamın bir bölümü düzenli olarak okuma etkinliğine ayrılmalıdır. Bunun bir alışkanlık haline getirilmesiyle ancak etkin ve iyi okur olmanın temelleri atılabilir.

Bir Cevap Yazın