Eleştirel Dinleme Nedir?

Dinlenenlerin çok yönlü bakış açısıyla tarafsız bir şekilde ele alındığı, sorgulandığı, değerlendirildiği, karşılaştırmaların yapıldığı bir dinlemedir. Sorgulayıcı dinlemede olduğu gibi zihinsel süreçlerin yoğun olarak kullanıldığı, dinleyicinin kendi doğrularını bulmaya çalıştığı bir dinleme türüdür.

Dinleme sırasında dinleyici şu sorulara cevap arar:

• Konuşmacının amacı nedir?
• Konuşmacı konuyla ilgili yeterli bilgi ve birikime sahip mi?
• Verilen bilgiler güncel ve geçerli mi?
• Konu tarafsız bir bakış açısıyla ele alınıyor mu?
• Eleştiriler doğru mu?
• Alternatif çözüm önerileri sunuluyor mu?
• Çözüm önerileri bilimsel ve tutarlı mı?

Aşağıdaki metni işitme ile dinlemenin farklılığını düşünerek okuyabilirsiniz,

İŞİTMEK VE DİNLEMEK

Türlü nedenlerle iletişimde meydana gelen kopukluklar, insan ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. İletişimde kopukluklara yol açan nedenlerin bazısı farkında olarak, bazısı da farkında olmadan yaptığımız davranışların sonucudur. Sık sık gözlemlemişimdir: Benim için önemli bir konuyu anlatırken karşımdaki yüzüme bakmakta ve beni işitmekte, ama aslında sözlerimi dinlememektedir. Bu boş ifade ve dinler gibi görünme karşısında, içimden karşımdakini sarsmak, onun ilgisini çekmek gelir. Ama aynı şeyi ben yapıyorum, diyebilir miyim acaba? Geçen gün işlerimin üst üste ters gittiği bir zamanda, kafam borçlarımı nasıl ödeyeceğimle meşgulken, kedisini kaybetmiş olan komşumla karşılaştım. Kedisini bir daha hiç bulamayacağını sanıyordu. Ayrılırken bana bir soru sormuştu, ama neydi o, bir türlü anımsayamadım. Ertesi gün yanına gittiğimde çok sevinçliydi. Kediyi bizim çocuklar bulmuşlar ve getirmişler. Çocuklara benim söylediğimi, kedisini arattığımı sanıyordu. Bense bunu unutup gitmiştim. Besbelli ben ve komşum o gün karşılaştığımızda, sorunları iyice yoğunlaşmış olan kendi iş âlemimizden bazı sesler yansıtmış, ama kendi dünyalarımızın içinden çıkıp birbirimizle ilgilenmemiştik. Bazı okullarda “konuşma ve diğer insanları etkileme” üzerine dersler verilir, ancak bunun bir parçası olan “karşımızdakini anlayabilmek için dinleme” konusunda hiçbir resmî öğrenim, bilgi sağlamaz. Başarılı bir iletişim açısından gerekli olan “anlayabilmek için dinleme”, bu durumda kişinin kendi kendisini eğitmesine kalmakta ve bazı kişilerde doğal olan bu nitelik, pek çoğumuz için gerçekten bir eğitim gerektirmektedir.

Kaynak: Doğan Cüceloğlu (2011). Yeniden İnsan İnsana. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Bir Cevap Yazın