Lise Tarih: Türkiye Selçuklu Devleti’nin Kuruluşu

Selçuk Bey’in torunu, Kutalmış’ın oğlu Süleyman Şah (1075-1086) Alparslan döneminde Selçuklu Devleti’nde hizmetlerde bulunmuş, Sultan Melikşah’ın tahta geçmesini takip eden yıllarda Anadolu’daki fetih hareketlerine başlamıştır. Süleyman Şah, Anadolu’daki fetihlerini Marmara Denizi yönüne çevirmiş, İznik’i alarak Türkiye Selçuklu Devleti’nin başşehri yapmıştır. Süleyman Şah, 1075 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir.

Artuk Bey, Bizans kuvvetlerini 1074’te Sapanca çevresinde mağlup ederek, ’den fazla Türk’ü, İzmit’ten Üsküdar’a kadar olan sahaya yerleştirdi de tarihinde Bizanslılar, Balkanlar’daki iktidar mücadelesi ve iç hadiseler üzerine Selçuklulardan yardım istediler. Süleyman Şah, İznik’e yerleşerek, bu şehri Anadolu Selçukluları Devletinin merkezi yaptı. Selçuklular, Anadolu’da sahil şehirleri dışında Toroslar ve Çukurova’dan Üsküdar’a kadar bütün bölgeye yerleştiler.

Sultan Melikşah, Süleyman Şah’a kendisini Türkiye Selçuklu Hükümdarı olarak tanıdığını bildiren bir “menşur” göndermiştir. Abbasi Halifesi Kaim Biemrillah da “hil’at ile ferman” göndermiştir. Süleyman Şah’ın kendi adına hutbe okutup para bastırdığına dair şu ana kadar herhangi bir bilgiye rastlanılmamıştır.

Süleyman Şah’ın bağımsızlığını ilan ettiği sırada Bizans’ın siyasi durumu oldukça karışıktı. Bizans İmparatorluğu’nda taht kavgaları yaşanmaktaydı. Süleyman Şah, Bizans’ın bu karışık durumundan faydalanarak sınırlarını Marmara ve Karadeniz’e doğru genişletti. Bursa ve Kocaeli yarımadalarını ele geçirerek, Bizans ile sınır oluşturmuş oldu. Süleyman Şah, Bizans ile Dragon Antlaşması’nı yaptı (1081). Bizans bu antlaşmayla Süleyman Şah’a yüksek miktarda vergi ödemek zorunda kalmıştır. Bu antlaşma ile Süleyman Şah, Marmara Denizi kıyılarına kadar neredeyse bütün Anadolu’nun hâkimi olduğunu Bizans’a kabul ettirmiş oldu. Çukurova Bölgesi’ne bir sefer düzenleyerek Tarsus, Adana, Misis, Aynizerbil ve yörelerini fethetti. Malatya’yı vergiye bağladı. Antakya’yı aldı. Süleyman Şah ile Suriye Selçuklu Meliki Tutuş, Halep yakınlarında yapılan savaşta yenildi. Hayatında ilk defa yenilgiye uğrayan Süleyman Şah bu savaşın sonunda hayatını kaybetmiştir (1086). Süleyman Şah’ın ölümü üzerine Türkiye Selçuklu Devleti 6 yıl süren fetret devri yaşamıştır.

Süleyman Şah’ın mezarı Lozan Antlaşması’na göre sınırlarımız dışındaki tek toprak parçamızdır. Süleyman Şah Türbesi, Türk askerimiz tarafından korunmaktadır.

Süleyman Şah’ın ölümünden sonra Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, Süleyman Şah’ın oğlu I. Kılıçarslan’ı İsfehan’a götürerek burada altı yıl boyunca iyi bir eğitim almasını sağlamıştır. 1092 yılında Sultan Melikşah’ın ölümü üzerine oğlu Berkiyaruk tarafından I. Kılıçarslan serbest bırakılmıştır. I. Kılıçarslan 1093 yılında Türkiye Selçuklu Devleti’nin başına geçmiştir. Anadolu’da dağılan Selçuklu birliğini yeniden bir bayrak altında toplamayı başardığı için devletin ikinci kurucusu unvanını almıştır. Devlet işlerini düzene koymuş, önemli yerlere vali ve komutanlar atamıştır. Çaka Bey’in kızıyla evlenerek Bizans’a karşı Çaka Bey ile birlik-te hareket etmiştir. Bu durumdan endişe eden Bizans İmparatoru Aleksios, Kılıçarslan’ı Çaka Bey’e karşı kışkırtmıştır. Kılıçarslan da Çaka Bey’in güçlenmesini kendi hâkimiye-ti açısından tehdit edici bir unsur olarak görmüştür. Bu etkenlerden dolayı Kılıçarslan, Çaka Bey’i öldürtmüştür.

Kılıçarslan, Malatya’yı kuşattığı sırada I. Haçlı Seferi başlamıştır. Haçlıların İznik’i zap-tettikleri haberi üzerine kuşatmayı kaldırarak hemen yola çıkmıştır. İznik’te haçlılara kar-şı mücadele verilmişse de başarılı olunamamıştır. Şehrin Bizans tarafından alınmasından sonra Konya’yı devletinin merkezi yapmıştır. I. Haçlı Seferi’nden sonra I. Kılıçarslan Danişmentlileri mağlup ederek Malatya’yı ardından Musul’u ele geçirmiştir. Büyük Selçuklu kumandanı Emir Çavlı ile yaptığı savaşta mağlup olmuştur. Esir düşmemek için karşı kıyıya geçmek amacıyla atını Habur Irmağı’na sürmüştür. Üzerinde zırh bulunduğu için Habur Irmağı’nda boğularak şehit olmuştur (1107). Kılıçarslan’ın genç yaşta ölümüyle haçlılara karşı yürütülen mücadele ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin siyasi birliği zaafa uğramıştır. Danişmentliler, bu durumdan istifade ederek, Anadolu’da siyasi güçlerini artırmışlar ve topraklarını genişletmişlerdir. Bizans, Ege bölgesine doğru yayılma imkânı bulmuş ve Türkleri Batı Anadolu’dan tekrar geri itme fırsatı yakalamıştır. Türkiye Selçuklu Devleti’nde 1107-1116 yılları arasında tekrar fetret devri yaşanmıştır. Bu karışık dönem içerisinde Kılıçarslan’ın oğlu Sultan I. Mesut kayınpederi Danişmentli Emir Gazi’nin yardımını alarak Türkiye Selçuklu Devleti’nin başına geçmeyi başarmıştır (1116). Bu dönemde Türkiye Selçukluları kısa bir süreliğine Danişmentlilere bağlı olarak yaşamıştır. I. Mesut Bizans ve Haçlılara karşı başarılı mücadeleler gerçekleştirmiştir. Konya, Akşehir dolaylarında Bizans ordusunu mağlup etmiştir. II. Haçlı ordusunu Eskişehir yakınlarında mağlup etmiştir. Böylece, halkın kendisine güvenini artırmış, büyük bir ün kazanmıştır. Danişmentlilerin iç işlerindeki karışıklıklardan yararlanarak Ankara, Çankırı, Kastamonu, Elbistan, Sivas ve Malatya’yı topraklarına katmıştır. 1155 yılında Konya’da ölmüştür.

Bir Cevap Yazın