Coğrafyada ÖSYM bizden ne bekler? (TYT Coğrafya – AYT Coğrafya 2026)
TYT Coğrafya’da ÖSYM’nin Sınav Beklentisi Nedir?
- TYT Coğrafya’dan genellikle 5 soru çıkar; sorular basit bilgi + grafik/harita analizi içerir.
- Konular lise 9–10. sınıf kazanımları ağırlıklıdır (özellikle harita, iklim, nüfus‑yerleşme)
- Sınavda, neden‑sonuç ve ilişki bazlı yorum yapma becerisi önemlidir.
ÖSYM’nin AYT Coğrafya’daki Sınav Beklentisi NEDİR?
- AYT Coğrafya yorum becerisi, grafik/harita analizi ve Türkiye örnekleri üzerinden soru yöneltir (özellikle harita‑grafik yorumları önemlidir).
- Konular temel bilgilerle birlikte neden‑sonuç ilişkisi, bağlantı ve analiz yeteneğiyle çözülmelidir.
- Türkiye coğrafyası ve küresel bağlamda coğrafi etkileşim soruları artmıştır.
2026 TYT COĞRAFYA KONU KAZANIMLARI
1) Doğa ve İnsan
1.1 Coğrafyanın tanımını ve konusunu açıklar: Doğal çevre ile insan arasındaki karşılıklı ilişkiyi kavrar ve günlük yaşamdaki etkilerini örneklerle açıklar.
1.2 Kaynak türlerini sınıflandırır ve kullanım sonuçlarını yorumlar: Yenilenebilir/yenilenemez kaynak ilişkilerini değerlendirir.
2) Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
2.1 Dünya’nın şeklinin sonuçlarını açıklar: Gölge, sıcaklık dağılışı, saat farkları gibi olguları bağlamsal olarak yorumlar.
2.2 Dünya’nın günlük ve yıllık hareketlerinin sonuçlarını analiz eder: Mevsimler, gece‑gündüz süreleri ve zaman dilimlerini ilişkilendirir.
3) Coğrafi Konum
3.1 Mutlak konum, paralel ve meridyen sistemini harita üzerinde kullanır ve etkilerini açıklar.
3.2 Göreceli konumun ekonomik, sosyal ve iklimsel sonuçlarını örneklerle bağdaştırır.
4) Harita Bilgisi
4.1 Harita ölçeği, yön, koordinat ve saat farklılıklarını hesaplar.
4.2 İzohipsler, izolininler ve harita profilleri ile yer şekillerini çözümler.
4.3 Harita türlerini ve projeksiyon yöntemlerini karşılaştırır.
5) Atmosfer ve İklim Bilgisi
5.1 Atmosfer katmanlarını ve sıcaklık dağılışını analiz eder: Yükseklik, enlem ve deniz etkisini çıkarımlarına uygular.
5.2 Basınç ve rüzgar sistemlerini açıklar ve hava olaylarını yorumlar.
5.3 Nem, yağış türleri ve iklim elemanlarının dağılışını ilişkilendirir.
5.4 İklim tiplerini tanır ve örneklerle açıklayarak karşılaştırır (ör. Akdeniz‑Karasal farkı).
5.5 Türkiye’nin iklim bölgelerini öğrenir ve temel özelliklerini çözümleyebilir.
6) Yer Şekilleri ve Jeomorfoloji
6.1 İç kuvvetlerin (tektonik, volkanik) yer şekilleri üzerindeki etkisini açıklar.
6.2 Dış kuvvetlerin (akarsu, rüzgar, buzulları) aşındırma/birikim şekillerini analiz eder.
6.3 Toprak tiplerini sınıflandırır ve oluşum faktörlerini ilişkilendirir.
6.4 Türkiye’nin başlıca yer şekillerini doğal coğrafya ile bağdaştırır.
7) Nüfus, Yerleşme ve Göç
7.1 Nüfusun dağılışını, yoğunluğunu ve artışına etkili faktörleri analiz eder.
7.2 Nüfus piramitlerinden demografik yapıyı çözümler.
7.3 Göç türlerini (iç/dış, zorunlu/isteğe bağlı) ve sonuçlarını değerlendirir.
7.4 Yerleşme türlerini tanır, kentleşme süreçlerini açıklar.
8) Ekonomik Faaliyetler ve Ulaşım
8.1 Tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi gibi ekonomik faaliyetlerin coğrafi koşullarla ilişkisini çözümler.
8.2 Ticaret, ulaşım yolları ve turizmin dağılışı ile etkilerini analiz eder.
8.3 Bölgeler arası ekonomik farklılıkları ve etkileşimlerini karşılaştırır.
9) Bölgeler (Türkiye ve Dünya)
9.1 Türkiye’nin coğrafi bölgelerini doğal ve beşeri özelliklerle tanımlar.
9.2 Dünya’daki ana bölge farklılıklarını iklim, nüfus ve ekonomik faaliyetlerle ilişkilendirir.
9.3 Bölgesel iş bölümü ve bölgesel kalkınma kavramlarını yorumlar.
10) Çevre, Doğal Afetler ve İnsan
10.1 Deprem, sel, heyelan gibi doğal afetlerin neden‑sonuç ilişkilerini analiz eder.
10.2 Çevre sorunlarını (kirlenme, küresel ısınma vb.) tanır ve çözüm yollarını kavrar.
10.3 Sürdürülebilir çevre ve çevre planlamasında coğrafi bakış açısını uygular.
2026 AYT COĞRAFYA KAZANIMLARI
1) Harita ve Mekânsal Bilgi
1.1 Harita türlerini tanır ve kullanım alanlarını açıklar.
1.2 Ölçek türlerini (doğrusal, oran, grafik) yorumlar ve mesafe hesaplar.
1.3 Koordinat sistemi ile mutlak konum belirler.
1.4 İzohips ve izolininler kullanarak yükselti ve sıcaklık dağılımını yorumlar.
1.5 Harita projeksiyonlarını karşılaştırır ve avantaj/dezavantajlarını açıklar.
1.6 Saat farkı ve boylam/paralel ilişkisini coğrafi çıkarımlarla çözer.
2) Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
2.1 Dünya’nın şeklinin sıcaklık dağılışı ve yer çekimine etkisini açıklar.
2.2 Günlük hareketin gece‑gündüz süreleri üzerindeki etkisini analiz eder.
2.3 Yıllık hareketin mevsimler ve gün uzunluğuna etkisini yorumlar.
2.4 Gölge boyu ve yön ilişkilerini harita ve konumla çözer.
2.5 Saat dilimleri ve uluslararası tarih çizgisi uygulamalarını yorumlar.
2.6 Dünya hareketlerinin iklim ve ekosistem üzerindeki etkilerini ilişkilendirir.
3) Coğrafi Konum
3.1 Mutlak konumu harita üzerinden belirler ve etkilerini açıklar.
3.2 Göreceli konumun ekonomik, siyasi ve iklimsel etkilerini analiz eder.
3.3 Türkiye’nin stratejik konumunu bölgesel ve küresel bağlamda yorumlar.
3.4 Ulaşım ve ticaret yolları ile coğrafi konumu ilişkilendirir.
3.5 Doğal afet risklerini konum ile bağdaştırır.
3.6 Bölgesel kalkınma ve doğal kaynak kullanımı açısından konumu değerlendirir.
4) Atmosfer ve İklim
4.1 Atmosfer katmanlarını ve özelliklerini tanır.
4.2 Sıcaklık dağılışını etkileyen faktörleri (enlem, yükselti, kara/deniz etkisi) çözer.
4.3 Basınç merkezleri ve rüzgar sistemlerini yorumlar.
4.4 Yağış türlerini ve dağılışını grafik ve harita üzerinden analiz eder.
4.5 İklim tiplerini karşılaştırır ve Türkiye’deki dağılışını açıklar.
4.6 İklim ve bitki örtüsü ilişkisini harita ve veri üzerinden çözümler.
5) Yer Şekilleri ve Jeomorfoloji
5.1 İç kuvvetlerin etkisiyle oluşan dağ ve platoları açıklar.
5.2 Dış kuvvetlerin aşındırma ve biriktirme şekillerini analiz eder.
5.3 Akarsu ve yer altı sularının oluşum ve dağılışını yorumlar.
5.4 Türkiye’nin başlıca yer şekillerini doğal ve beşeri faktörlerle ilişkilendirir.
5.5 Toprak türlerini sınıflandırır ve oluşum faktörlerini açıklar.
5.6 Erozyon ve doğal afetlerin yer şekilleri üzerindeki etkisini çözer.
6) Bitki Örtüsü ve Ekosistem
6.1 Bitki örtüsü tiplerini tanır ve dağılış nedenlerini açıklar.
6.2 Bitki örtüsünü iklim ve toprak ile ilişkilendirir.
6.3 Türkiye doğal bölgelerinin bitki örtüsü özelliklerini analiz eder.
6.4 Dünya bitki örtüsü tiplerini karşılaştırır.
6.5 Ekosistemler ve biyom çeşitliliğini yorumlar.
6.6 İnsan faaliyetlerinin bitki örtüsü üzerindeki etkilerini değerlendirir.
7) Nüfus ve Göç
7.1 Nüfus dağılışını ve yoğunluğunu harita üzerinden analiz eder.
7.2 Nüfus artışı ve azalışını etkileyen faktörleri çözer.
7.3 Demografik yapıyı nüfus piramitleri üzerinden yorumlar.
7.4 Göç türlerini (iç/dış, zorunlu/isteğe bağlı) ve nedenlerini analiz eder.
7.5 Göçün ekonomik ve sosyal etkilerini değerlendirir.
7.6 Türkiye’deki göç ve nüfus dağılışını coğrafi faktörlerle ilişkilendirir.
8) Yerleşme ve Kentleşme
8.1 Kırsal ve kentsel yerleşme tiplerini tanır.
8.2 Yerleşmenin dağılışını etkileyen doğal ve beşeri faktörleri analiz eder.
8.3 Türkiye’deki kentleşme ve nüfus yoğunluklarını yorumlar.
8.4 Kent planlaması ve nüfus yoğunluğu ilişkisini çözer.
8.5 Konut ve altyapı dağılışının coğrafi etkilerini açıklar.
8.6 Ulaşım ve ekonomik faaliyetlerin yerleşme ile ilişkisini değerlendirir.
9) Ekonomik Faaliyetler
9.1 Tarım türlerini ve dağılışını coğrafi faktörlerle ilişkilendirir.
9.2 Sanayi ve hizmet sektörlerinin coğrafi dağılışını analiz eder.
9.3 Enerji kaynaklarının dağılışını ve ekonomik etkilerini yorumlar.
9.4 Turizm faaliyetlerinin mekânsal dağılışını çözer.
9.5 Ulaşım ağlarını ve ticaret yollarını coğrafi etkilerle ilişkilendirir.
9.6 Bölgesel farklılıkları ve ekonomik etkileşimleri karşılaştırır.
10) Bölgeler ve Küresel Bağlam
10.1 Türkiye coğrafi bölgelerini doğal ve ekonomik özellikleri ile tanır.
10.2 Dünya bölgelerini iklim, nüfus ve ekonomik faaliyetlere göre karşılaştırır.
10.3 Jeopolitik konumu ve uluslararası örgütleri coğrafi etkileriyle analiz eder.
10.4 Küresel ticaret ve ulaşım koridorlarını yorumlar.
10.5 Bölgesel kalkınma ve doğal kaynak kullanımı bağlantısını çözer.
10.6 Bölgesel iş bölümü ve ekonomik entegrasyon ilişkilerini açıklar.
11) Çevre, Doğa–İnsan ve Afetler
11.1 Doğal afet türlerini (deprem, sel, heyelan) ve etkilerini analiz eder.
11.2 Afetlerin risklerini azaltma ve planlama yollarını çözer.
11.3 Çevre sorunlarını (kirlilik, küresel ısınma) tanır ve etkilerini yorumlar.
11.4 Sürdürülebilir çevre yönetimi ve planlama uygulamalarını değerlendirir.
11.5 Coğrafi veri ve CBS’yi çevre analizinde kullanır.
11.6 İnsan faaliyetlerinin doğal sistemler üzerindeki etkilerini açıklar.
