Uzun Dönemde Maliyetler

İktisada Giriş: Uzun Dönemde Maliyetler

Kısa dönem analizinde bir firmanın üretim miktarı ile maliyetlerini ilişkilendirirken firmanın işletme büyüklüğünün (ölçeğinin) değişmeyip sabit kaldığını varsaydık. Ancak, firmalar her zaman mevcut işletme büyüklüğünde üretim yapmazlar. Uzun dönem kısa dönemin aksine, firmalara işletme büyüklüklerini değiştirebilme imkânı tanır. Yani firma uzun dönemde mevcut fabrikasını genişletebilir veya istediği büyüklükte yeni bir fabrika kurabilir. Grafik 6.4’te üç ayrı işletme büyüklüğüne ilişkin kısa dönem ortalama toplam maliyet (ATC) eğrileri gösterilmektedir. ATC1, ATC2, ve ATC3 sırasıyla küçük, orta, ve büyük ölçekteki bir fabrikaya ilişkin kısa dönem ortalama toplam maliyetleri göstermektedir. Bu durumda sorgulanan şey şudur: Eğer firma bu üç ölçekten birini seçecek olursa, acaba hangisini seçer? Bu sorunun cevabı, firmanın üretmeyi planladığı ürün miktarına bağlıdır. Eğer firmanın üretmeyi planladığı üretim düzeyi Q1’den daha az ise, küçük ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetler (ATC1), orta ve büyük ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetlerden (ATC2 ve ATC3’den) daha az olduğundan firma küçük ölçekteki fabrikayı tercih edecektir. Eğer firmanın üretmeyi planladığı üretim düzeyi Q1 ve Q2 arasındaysa, bu aralıkta orta ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetler (ATC2), küçük ve büyük ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetlerden (ATC1 ve ATC3’den) daha az olduğundan firma orta ölçekteki fabrikayı tercih edecektir. Eğer firmanın üretmeyi planladığı üretim düzeyi Q2’den daha fazla ise, büyük ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetler (ATC3), küçük ve orta ölçekteki fabrikaya ait ortalama toplam maliyetlerden (ATC1 ve ATC2’den) daha az olduğundan firma büyük ölçekteki fabrikayı tercih edecektir. Kısacası, Q1 üretim düzeyine kadar firma üretim için küçük ölçekteki bir fabrikayı; Q1 ve Q2 arasında kalan bir üretim düzeyi için orta ölçekteki bir fabrikayı; Q2’den daha fazla olan bir üretim düzeyi için büyük ölçekteki bir fabrikayı tercih ederek söz konusu üretim düzeylerini en düşük maliyetle gerçekleştirmiş olacaktır. Grafik 6.4, sadece üç ayrı ölçek için kısa dönem ortalama toplam maliyetleri göstermektedir. Eğer fabrika ölçek (büyüklük) seçeneğinin üç tane olmayıp da sonsuz sayıda olduğunu varsayarsak bu durumda sonsuz sayıda kısa dönem ortalama toplam maliyet (ATC) eğrisine sahip oluruz. Uzun dönemde tüm üretim faktörleri değişebildiği için, uzun dönem toplam değişken maliyet ve uzun dönem toplam maliyet arasında fark yoktur. Uzun dönemde sadece LRAC ile gösterilen uzun dönem ortalama maliyetler vardır.

Faktör fiyatları ve teknoloji sabitken, uzun dönem ortalama maliyetler, tüm üretim faktörlerinin değişmesi sonucunda her bir üretim düzeyi için minimum ortalama maliyetlerden oluşur. Grafik 6.5’te uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisi gösterilmektedir. Grafikten de anlaşılacağı gibi, uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisi Q’ın solunda kalan üretim düzeyleri (yani LRAC’nin azaldığı üretim düzeyleri) için kısa dönem ortalama toplam maliyet (ATC) eğrilerine söz konusu eğrilerin minimum noktalarının solunda kalan bölgelerde teğettir. Q’ın sağında kalan üretim düzeyleri (yani LRAC’nin arttığı üretim düzeyleri) için kısa dönem ortalama toplam maliyet (ATC) eğrilerine söz konusu eğrilerin minimum noktalarının sağında kalan bölgelerde teğettir.

LRAC eğrisi de kısa dönem ortalama toplam maliyet eğrileri (ATC’ler) gibi “U” şeklinde bir eğridir. Fakat LRAC ve ATC eğrilerinin “U” biçiminde olmasının nedenleri birbirinden farklıdır. Kısa dönem ortalama toplam maliyet eğrisi, azalan verimler kanunu nedeniyle “U” biçiminde bir şekle bürünür. Diğer taraftan uzun dönemde bu kanun geçerli değildir. Çünkü azalan verimler kanunun geçerli olabilmesi için kısa dönemde olduğu gibi üretim faktörlerinden en az birinin sabit olması gerekir fakat uzun dönemde sabit girdi yoktur aksine uzun dönemde tüm girdiler değişkendir. Uzun dönemde ortalama maliyet eğrisinin “U” biçiminde olmasının nedeni ise, firmaların üretim sürecinin başlangıcından belli bir üretim seviyesine kadar ölçek ekonomileriyle çalışıyor olması ve daha sonraki üretim düzeylerinde ise negatif ölçek ekonomileriyle çalışıyor olmasıdır. Uzun dönem ortalama maliyet (LRAC) eğrisi aynı zamanda ölçek eğrisi olarak da çağrılmaktadır.

Q* üretim düzeyine kadar üretim ölçeği (işletme büyüklüğü veya üretim kapasitesi) arttıkça uzun dönem ortalama maliyetler azalmakta ve Q* sonrası üretim düzeyi için ise uzun dönem ortalama maliyetler artmaktadır. Üretim ölçeği arttıkça uzun dönem ortalama maliyetlerin azalmasına ölçek ekonomileri denir. Üretim ölçeği arttıkça uzun dönem ortalama maliyetlerin artmasına negatif ölçek ekonomileri denir. Bu tanımlamalara göre, bir işletme Q* üretim düzeyine kadar ölçek ekonomilerinde faydalanıyor iken daha sonrasında negatif ölçek ekonomileriyle karşı karşıyadır. Firma en düşük (minimum) ortalama maliyet düzeyine Q* üretim düzeyinde ve ATC4 eğrisinin temsil ettiği üretim ölçeğinde ulaşmaktadır. En düşük maliyetle üretimin gerçekleştirildiği üretim ölçeğine optimum (ideal) üretim ölçeği denir. Bu bağlamda Q* üretim düzeyinin gerçekleştirildiği üretim ölçeği optimum üretim ölçeğidir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s