Farmakolojinin Tanımı Ve Dalları

Farmakolojinin Tanımı

Farmakoloji kelime olarak ilaç bilimi demektir. Yunanca ilaç manasına gelen farmakon ve bilim anlamına gelen logos kelimelerinden türetilmiştir. Farmakoloji geniş anlamda hastalıkların önlenmesi, sağaltımı ve tanısında kullanılan ilaç ve diğer maddelerden bahseder. İlaçların kaynakları, fiziksel ve kimyasal özellikleri, hazırlanma ve terkip edilmeleri, ilaç şekilleri (farmasötik şekiller), dozları, farmakokinetikleri (verilme, emilme, dağılma, metabolizma, atılma gibi), farmakodinamikleri (etki şekilleri, etkileri), yan ve zararlı etkileri, ilaçlar arasında etkileşmeler ve geçimsizlikler, uyarılar farmakolojinin başlıca ilgi alanını oluşturur. Farmakolojik yönden inert olmadıkça mutlak anlamda zararsız bir madde yoktur. Yani, bir ilacın, istenen etkileri yanında, isenmeyen etkileri (yan etki, zararlı/zehirli etki) de söz konusudur.

Farmakolojinin Dalları

Farmakoloji bilimi kendi içinde değişik konularla uğraşan birçok altbilim dalına ayrılır; altbilim dallarının başlıcaları ve ilgilendikleri konular aşağıdaki gibidir.

Drog bilgisi: İlaç hammaddeleriyle (drog) ilgilenen altbilim dalıdır; drogların çoğu bitki kaynaklı olduğundan, botanik ve eczacılıkla yakından ilişkilidir.

Doz bilgisi: Hastalara verilecek ilaç miktarları, uygulama yolları, doz aralığı ve kullanılma sürelerinden bahseder.

Deneysel farmakoloji (Farmakodinami): İlaçların sağlam hayvanlardaki etki şekilleri, etkileri (normal etki, yan ve zehirli etki), yapı-etki ilişkisi ile ilgilenir. Sağlam hayvanlarda yapılan farmakokinetik incelemeler de (öngörüsel farmakoloji; emilme, dağılma, metabolizma, atılma gibi) deneysel farmakoloji kapsamında değerlendirilir; farmakokinetik, bazen ayrı alt dal olarak da ifade edilebilir. Esasta, farmakodinami ilacın vücuda, farmakokinetik de vücudun ilaca davranışlarını inceleyen alt dal olarak ifade edilebilir.

Klinik farmakoloji: Yeni ilaçların bulunması ve geliştirilmesinde deney hayvanlarında yeterli ölçüde incelenmiş maddelerin normal-sağlıklı ve hasta insan ve hayvanlarda denenmeleri ve değerlendirilmeleriyle uğraşan altbilim dalıdır. Bu sebeple, çoğu kez terapötik farmakoloji ile karıştırılır ve eş anlamlı gibi kullanılır. Sağaltıma girmiş ilaçların etkinlik ve güvenlik yönünden izlenmesi, incelenmesi ve değerlendirilmesi (farmakovijilans) de klinik farmakolojinin çalışma alanlarındandır.

Terapötik farmakoloji (Farmakoterapi, uygulamalı farmakoloji): Deneysel farmakolojiden elde edilen bilgilere göre ilaçların hasta hayvanlarda kullanılması ve etkileriyle uğraşan altbilim dalıdır.

Galenik farmasi: Sağaltımda kullanılan ilaç şekilleri, hazırlanmaları ve standardizasyonuyla ilgilenen altbilim dalıdır.

Reçete bilgisi: Reçetenin kısımları ve ilaçların reçeteye yazılmasına ilişkin bilgiler verir.

Kemoterapi: Bakteri, mantar, iç ve dış parazitler, virüs gibi mikroroganizmalardan ileri gelen hastalıkların sağaltımı, önlenmesi ve kontrolünde kullanılan ilaç ve diğer maddelerden bahseder; kemoterapi esasta ilacın vücuda (konak) değil, ona yerleşen mikroorganizmaya (konuk) etkiyi inceler. Terim, tümöral hastalıkların sağaltımı ve önlenmesi amacıyla kullanılan ilaçları ve uygulamaları da kucaklar.

Bir Cevap Yazın