İlaç Kalıntılarının Kontrolü ve Türkiye’deki Yasal Düzenlemeler

Hayvansal gıdalarda veteriner ilaç kalıntılarının kontrolleri yasal ve bilimsel uygulamalar çerçevesinde yapılır. Gıdalardaki kalıntıların yorumlanmasında iki değer üzerinde durulur. Bunlardan ilki maksimum kalıntı limiti (MRL, mg/kg gıda), diğeri ise kabul edilebilir günlük alım (KGA, mg/kg canlı ağırlık) veya tolerans’dır. MRL, hayvansal gıdalarda bulunmasına izin verilen en yüksek kalıntı miktarıdır KGA, gıdalarda kalıntı halinde bulunan bir ilaç veya kimyasal maddenin, tüketicilerin sağlığı üzerinde hiçbir olumsuz etkisi olmaksızın, yaşam boyunca ve günlük olarak alınabilir miktarını ifade eder; diğer bir anlatımla, herhangi bir ilaç veya kimyasal madde kalıntısı bakımından KGA tüketici yönünden bir tehlike doğurmaksızın gıdalarla günlük olarak alınabilecek miktardır. Toleransın belirlenmesinde güvenli kosantrasyonun hesabı önemlidir.

Güvenli konsantrasyon = (KGA) (canlı ağırlık) /besin tüketim faktörüdür.

Canlı ağırlık 60 kg’ı, besin tüketim faktörü ise günlük olarak tüketilebilen ürünün miktarını karşılar. Bu miktar ürünün çeşidine göre değişir; et (kas) için 300, karaciğer için 100, böbrek için 50, yağ için 5g’ı, süt için ise 1.5 kg karşılar. US-FDA ve Çevre Koruma Ajansı (EPA), AB, Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı insan sağlığını korumak amacıyla hayvansal ürünlerdeki ilaç kalıntılarına ait tolerans düzeyleri belirlemektedir. Türk Gıda Kodeksi’nde de bazı ilaçlar için bu düzeyler verilmiştir. Güçlü zehirli/kanserojen etkiye sahip ilaç kalıntıları için sıfır tolerans uygulanmaktadır.

Planı” uygulanmaktadır. Bu planın uygulanmasında 5996 sayılı “Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu” ve “Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi için Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik” hükümlerine dayanılarak hazırlanan 01.03.2013 tarih ve 9 numaralı “Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerde Kalıntı İzleme Genelgesi”ne uyulur. Bu genelge kapsamında balıklarla ilgili konular da yer alır. Genelge çerçevesinde “İzleme” ve “Geri izleme” çalışmaları yapılır. Genelge’de “3. Denetlenen Çiftlik ve Tesisler” başlığı altında “Çiftlikte kullanılan ilaçlar ve diğer maddeler kapalı ve kilitli bir yerde muhafaza edilmelidir. Bu ilaç ve maddelerin ambalajı üzerinde mutlaka ilaç etken madde adı, kullanım amacı, son kullanım tarihi gibi mevzuatla belirlenmiş, yazılması zorunlu olan bilgileri içeren bir etiket bulunmalıdır. Etiketsiz ve ruhsatsız ilaç ve kimyasalların çiftlikte ve kuluçkahanelerde kullanılması ve bulundurulması yasaktır. Kullanımı yasaklanmış ve “TGK-Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek Farmakolojik Aktif Maddelerin Sınıflandırılması Ve Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği”nde o türde kullanımına izin verilmeyen farmakolojik maddelerin her ne suretle olursa olsun bulundurulması ve kullanımı yasaktır.

• Kullanımı serbest olan ve Bakanlığımızca ruhsatlandırılmış ilaçların kullanımlarında, kesinlikle verilen doz miktarı, veteriner hekim tarafından tavsiye edilen dozun üzerinde veya kullanım şekli dışında olmamalıdır.

• Çiftlikler ve birincil ürün tesisleri, ürünlerinde kalıntı tespit edilmesi durumunda uygulanmak üzere geri çekme prosedürlerini oluşturmalı, yazılı hale getirmeli ve dosyalamalıdır.

• Mevzuat kapsamında çiftlikte tutulması gereken kayıtlar uygulamayı bizzat yapan kişi (veteriner ilaçlar için veteriner hekim) tarafından tutulacaktır. Ancak, bu kayıtlarda meydana gelebilecek eksiklik ve aksaklık veya yanlış beyandan dolayı çiftlik sahibi/sorumlu kişi veya çiftlik sahibi/sorumlu kişi ile birlikte uygulamayı yapan veteriner hekim direkt olarak sorumlu olacaktır.

• Yemlere yem katkı maddesi olarak antibiyotikler ve ilaç niteliğindeki maddelerin katılması yasaktır. Yetiştiricilerin hayvanlarında herhangi bir hastalık görülmesi durumunda, tedavide kullanılacak ilacın yemle birlikte hayvanlara verilmesinin gerektiği durumda, veteriner hekim reçetesi ile ancak Bakanlıktan onay almış yem fabrikalarında üretilmiş yemler kullanılabilir. Kendi yemini yapan ancak onaya tabi olduğu halde Bakanlıktan onay almamış işletmeler ilaçlı yem üretemez.” denilmektedir.

Balık örneklerinde aranacak maddeler 2 grup altında toplanır; Grup A, AB’de gıda değeri olan hayvanlarda kullanımı yasaklı maddeleri oluşturur ve A1’den A6’ya kadar alt gruplara ayrılır. Grup B’dekilerin çoğunluğu AB’de kullanımına izin verilmiş ruhsatlı ilaçlardır. Ayrıca, bazı pestisid ve metal kalıntılarına da bakılır. Bu kapsamda stilbenler, steroidler, kloramfenikol, nitrofuran, nitroimidazoller, kloramfenikol, nitrofuranlar (A1- A6 grup ilaçları), sülfanilamid, sülfatiyazol, sülfametazin, sülfamerazin, sülfametaksazol, sülfadimetoksin, sülfadiazin, flumekuin, oksitetrasiklin, tetrasiklin, doksisiklin, enrofloksasin, siprofloksasin (antibakteriyeller), ivermektin, emamektin (antelmentikler), PCB’ler, Aldrin, pp’DDD, pp’DDE, op’DDT, pp’DDT (organik klorlu bileşikler), civa, kurşun, kadmiyum, arsenik, çinko, bakır (elementler), aflatoksinB1 (mikotoksin) ve malaşit yeşili+lökomalaşit yeşili (boya) aranır.

Bir Cevap Yazın