İktisada Giriş: Talebin Fiyat Esnekliği

İktisada Giriş: Talebin Fiyat Esnekliği

Talebin fiyat esnekliği, bir malın talep edilen miktarının bu malın fiyatına karşı duyarlılığının ölçüsüdür. Bunu kısaca talep esnekliği ya da sadece esneklik terimleriyle de ifade edebiliriz. Talebin fiyat esnekliği, belirli bir talep eğrisi ya da talep şedülü ile ilişkilidir. Belirli bir talep eğrisi için malın fiyatı dışındaki diğer şeylerin değişmediği kabul edilir. Geçerli olan fonksiyonel ilişkiye göre (talep yasasına göre); fiyat arttığı zaman tüketicilerce talep edilen miktar azalır, fiyat düştüğü zaman tüketiciler tarafından talep edilen miktar artar. Ancak bu yasa veri bir fiyat değişikliğine olan duyarlılığın büyüklüğü konusunda fazla bir bilgi vermez. Bir malın fiyatı düştüğünde, tüketicilerin bu maldan daha fazla alacağını bilsek bile, ne kadar daha fazla alacağını bilmek de aynı şekilde önemlidir. İşte fiyat değiştiği zaman talep edilen miktarın ne kadar değiştiğinin ölçüsü talep esnekliğidir. Örneğin, ekonomistler güneş gözlüğü için talep esnekliğinin yüksek olduğunu söyledikleri zaman, fiyat değiştiğinde insanlar tarafından talep edilen güneş gözlüğü miktarının büyük ölçüde değişeceğini ifade etmektedirler. Ya da yumurta için talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğunu söylediklerinde, yumurtanın fiyatı değiştiği zaman talep edilen yumurta miktarının sadece küçük bir miktar değişeceğini belirtmektedirler. Esneklik hesaplaması için bir formül vermeden önce sezgi yolu ile talep miktarının fiyata ne kadar duyarlı olduğunu bilmenin neden önemli olduğunu gösterelim. Açıklamalarımıza şu tür sorular ile başlayalım; profesyonel bir futbol takımı sezonluk bilet fiyatlarını %20 oranında arttırmaya karar verirse, acaba taraftarlar ne kadar daha az sezonluk bilet satın alacaklardır? Digitürk abone ücretini iki katına çıkarırsa, acaba kaç müşterisini kaybedecektir? İyi hava koşulları nedeniyle arzı artan portakalın fiyatı ne kadar düşecektir? Eğer petrol arzı sınırlandırılırsa ham petrol fiyatı ne kadar yükselecektir? Bu tür soruların yanıtını talebin fiyat esnekliği vermektedir. Aşağıdaki grafik bu sorulara nasıl yanıt verilebileceğini yüksek ve düşük esneklikleri karşılaştırarak bize göstermektedir.

Young businesswoman with glasses working in modern office

Grafik 4.1’e göre profesyonel bir futbol takımının sezonluk bilet satışları için olası iki talep eğrisi çizilmiştir. Çizimde yatay eksende talep edilen bilet miktarı, düşey eksende ise bir sezonluk biletin fiyatı yer almaktadır. Her iki talep eğrisi de A noktasından geçmektedir. Bu noktada bir sezonluk biletin fiyatı 100 TL dir, bu fiyattan sadece 3000 kişi bilet almaktadır. Nispeten daha yatık D1 talep eğrisine göre talep miktarı (bilet alanların sayısı) fiyata karşı oldukça duyarlıdır. Bir başka deyişle talep eğrisinin esnekliği yüksektir. Grafikteki örnekte sezonluk bilet fiyatı %20 arttığı zaman, bileti talep edenlerin sayısı (talep edilen miktar) %40 oranında azalmaktadır. Talep eğrisi üzerinde A noktasından B noktasına geçilmiştir. Gözlemlerimizi talep esnekliği düşük olan D2 talep eğrisine kaydıralım. D2’ye göre bilet talep edenlerin sayısı fiyata karşı çok duyarlı değildir (Sözgelimi fanatik sayısı çoktur.) Fiyat %20 oranında arttığı zaman talep edenlerin sayısı %10 oranında azalmaktadır. Bu talep eğrisi üzerinde A noktasından C noktasına geçilmiştir. Böylece miktarın fiyata karşı duyarlılığı ya da kısaca esneklik bu iki talep eğrisini birbirinden ayırmaktadır.

Young businesswoman with glasses working in modern office

Şimdi bu futbol kulübünün sezonluk bilet satışlarını 1800 adet ile sınırlandırdığını varsayalım. Bu durumda Grafik 4.1’e düşey arz eğrisini ilave etmemiz gerekir. (Arzda bir azalma olmuştur.) Bu amaçla çizilen Grafik 4.2’de her iki talep eğrisine göre arzdaki düşme aynıdır. Esnekliği yüksek talep eğrisinde (D1’de) fiyattaki artış küçük olmuştur, oysa esnekliği düşük D2 talep eğrisi için aynı miktardaki arzdaki azalma fiyatı çok daha fazla yükseltmiştir. Hatırlarsanız, arz ve talep modeli kullanılarak, arzda bir azalma olduğunda sezonluk bilet fiyatının ne olacağına ilişkin tahminde bulunabiliyorduk. Ancak her iki talep eğrisi için tahmin edilen fiyat artışları arasında büyük farklılıklar vardır. D1’e göre fiyat artışı küçük olmuştur. Eğer esneklik yüksek ise talep edilen bilet sayısını düşürmek için fiyattaki küçük bir artış yeterli olabilecektir. Dolayısıyla sınırlı sayıdaki bilet için talep miktarı (bilet alanların sayısı) aşağı çekilebilmektedir. Oysa D2 için fiyat daha fazla yükselmektedir. Burada esneklik düşüktür, talep miktarını arz düzeyine çekebilmek için fiyatta büyük artışa ihtiyaç vardır. Sonuç olarak, arzdaki bir daralma karşısında fiyatın ne kadar artacağını belirleyebilmek için talep miktarının fiyata karşı duyarlılığını yani talep esnekliğini bilmemiz gerekmektedir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s