Türkiye’de Hayvancılık: 1923-1950 Yılları Arası Dönem

Türkiye’de Hayvancılık: 1923-1950 Yılları Arası Dönem

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kurulduğu dönemde nüfusun yaklaşık %80’i köy ve kasabalarda yaşamakta ve ülkenin sanayisi geri kalmış, ticaret, ulaşım ve bankacılık sektörleri ise yabancı sermayenin tekelinde bulunmaktaydı. Kurtuluş mücadelesini veren Mustafa Kemal Atatürk, siyasi bağımsızlığın ancak ekonomik bağımsızlığın kazanılması ile mümkün olduğunu görmüş, bu amaçla; Cumhuriyeti ilan etmeden 17 Şubat 1923’de bağımsız ekonomiye geçiş için alınacak iktisadi tedbirleri belirlemek üzere I. İktisat Kongresi’ni toplamıştır. I. İktisat Kongresi Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş dünya ile bütünleşebilmesi için ulusal tarih ve ekonomi açısından çok önemli olan yeniden yapılanma kararlarını içermektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında yaşanan savaşlar ve salgın hayvan hastalıkları nedeniyle hayvan varlığında önemli kayıplar olmuştur. Örneğin 1912 yılı tarım sayımına göre 7 milyon baş olarak tespit edilen sığır varlığı; 1927 yılında 4 milyon başa, 19 milyon olan koyun varlığı 10 milyon başa, 1 milyon olan at varlığı ise 176 bin başa düşmüştür. Türkiye hayvancılık sektörünün geliştirilmesi için konu ile ilgili faaliyetleri yürütecek bir teşkilatın oluşturulmasına karar verilmiştir. Önce 1923 yılında İktisat Vekâleti bünyesinde Hayvan Üretimi Şube Müdürlüğü kurulmuştur. Ancak 1924 yılında İktisat Vekâletinin, Ziraat ve Ticaret Vekâletlerine ayrılması sonucu hayvancılıkla ilgili çalışmalar Ziraat vekâletince yürütülmeye başlanmıştır. Daha sonra kırsal kesime götürülecek kamu hizmetlerinin sektörel bir kamu örgüt yapısı içerisinde yürütülmesinin gerekli olduğu anlaşılmıştır. Böylece tarım, hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerini geliştirmek için alınacak ekonomik politika tedbirlerini uygulamak üzere, etkin bir kamu örgüt yapısı meydana getirilmiştir. Bu amaçla 1937 yılında 3202 sayılı Ziraat Vekâleti Vazife ve Teşkilat Kanunu ile bu bakanlık bünyesinde Ziraat İşleri, Veteriner İşleri ve Orman Genel Müdürlükleri oluşturulmuştur. Böylece kamu hizmetlerinde yasal yetki ve sorumluluklar belirlenerek, kamu hizmet verimliliğini artırma ve hizmette tekrarlar önlenerek kamu hizmeti maliyetinin düşürülmesi amaçlanmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında hayvancılığın ülke ekonomisi açısından taşıdığı öneme uygun olarak mevcut hayvan varlığının ıslahı hedeflenmiştir. Bu amaçla, 1926 yılında 904 sayılı Hayvan Islahı Kanunu çıkarılmıştır. Hayvan ıslahı çalışmaları çerçevesinde üstün nitelikli damızlık hayvanlar yetiştirerek bunları halka dağıtmak, böylece halk elinde mevcut hayvanların niteliklerini iyileştirmek amacıyla Cumhuriyetin ilanını izleyen ilk yıllarda Karacabey, Çifteler, Konya, Çukurova ve Sultansuyu Haraları faaliyete geçirilmiştir. Bu dönemde haralar, inekhaneler ve deneme çiftlikleri adı altında 15 hayvan ıslah kurumu daha kurulmuştur. Bu kurumlar aracılığıyla sığırcılık, koyunculuk ve at yetiştiriciliğine yönelik ıslah çalışmalarında kullanılmak ve üretilerek halka dağıtılmak üzere damızlık hayvanların ithalatı gerçekleştirilmiştir. Sığırcılıkta süt verimi yanında ve et verimi de yüksek kombine ırkların, koyunculukta merinos ırkı (ince yapağı veren ırklar) ile iş verimleri yüksek at ırklarından damızlık hayvanların çoğaltılmasına özen gösterilmiştir.

I. Dünya Savaşından sonra, tüm dünyayı etkisine alan 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, Türkiye’nin de ekonomik politika uygulamalarında belirleyici faktör olmuştur. Bu kriz 1928-1932 yılları arasında etkisini göstermiş ve kriz nedeniyle Türkiye’de tarım ürünlerinin fiyatları düşmüş, dış ticaret açığı artmış, Türk Lirası’nın değeri azalmıştır. Bu dönemde ilk defa tarım ürünlerinin destekleme kapsamına alınması gündeme gelmiş ve 1932 yılında çıkarılan “Buğday Koruma Kanunu” ile Ziraat Bankası tarafından buğdayda destekleme alımları yapılmaya başlanmıştır. Benzer sorunları yaşayan hayvancılıkta maalesef herhangi bir destekleme alımı uygulamasına gidilmemiştir. Bu dönemde, destekleme politikaları hayvancılıkta yine sınır korumaları çerçevesinde kalırken, 1932 yılında buğday ile başlayan destekleme alımları kapsamına 1938-1944 yılları arasında diğer tahıllar ile tütün ve pamuk gibi tarım ürünleri dahil edilmiştir. Dünyada yaşanan ve Türkiye’yi de etkileyen bu ekonomik bunalım dönemi, I. İzmir İktisat Kongresi’nde kararlaştırılan, özel sektörün öne çıktığı bir ekonomik gelişmenin sağlanması umutlarını azaltmıştır. Bu dönemde serbest piyasa ekonomisine geçiş ve özel girişimciliğe olan güven sarsılmış ve devletin ekonomide üretim faaliyetine girişi başlamıştır. Bu fikrin doğmasından sonra 1936 yılında toplanan Sanayi Kongresi’nde, et endüstrisi konusunda faaliyette bulunacak bir devlet kurumunun oluşturulması amaçlanmıştır. Bu amaçla, 1953 yılında faaliyete geçen Et ve Balık Kurumu (EBK)’nun teknik ve ekonomik kuruluş çalışmalarına başlanmıştır. Atatürk’ün kırsal alanda üretici ve yetiştiricilerin ekonomik örgütlenmelerinde çok önemli gördüğü “Tarım Satış Kooperatifleri” yasası 1935 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu dönemde, dünyada ve Türkiye’de yaşanan büyük çaplı ekonomik krize rağmen, bitkisel ve hayvansal üretimde belirgin şekilde iyileşme görülmüştür. Hayvan varlığına bakıldığında 1939 yılı itibariyle; 1927 yılına göre sığır varlığı yaklaşık %135 oranında artış göstererek 9,4 milyon başa, koyun varlığı ise %150 oranında bir artış göstererek 25 milyon başa çıkmıştır. Türkiye’de 1950 yılına kadar olan dönemde, yıllar itibariyle üretilen bazı hayvansal ürünler ve yıllık artış oranları Tablo 8.1’de verilmiştir. Tablonun incelenmesinden, 1929-1950 yılları arasında dönem ortalaması olarak sütte %3,2; ette %3,5 ve yapağıda %2,9 oranında yıllık artışlar sağlandığı görülmektedir. Yine Atatürk’ün yaşadığı dönemde elde edilen üretim artışlarının, 1939-1950 yılları arasındaki dönemden daha fazla olduğu görülmektedir. Türkiye’de 1939-1950 yılları arası dönemde meydana gelen üretim artışı azalmalarının başlıca nedeni olarak, II. Dünya Savaşı’nın yarattığı olumsuz etkiler de gösterilebilmektedir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s