Genel Vergi Hukuku: Yorum Yöntemleri

Genel Vergi Hukuku: Yorum Yöntemleri

Yorum yöntemi, bir hukuk kuralının anlamının saptanması sürecinde izlenebilecek yöntemlerdir. Tam bir görüş birliği olmamakla birlikte yorum yöntemleri deyimsel, tarihi, sistematik ve amaçsal yorum olmak üzere dört ana başlık altında incelenmektedir.

Deyimsel (Lafzî) Yorum Yöntemi

Hareket noktasını kuralda yer alan kelimelerin oluşturduğu deyimsel yorum yöntemi, kuralın gerçek iradesinin kuraldaki kelimelere yansıdığı temel varsayımına dayanır. Bu yönteme göre kuralın anlamı, kural metninde yer alan kelimelere, bu kelimelerin cümle içindeki yerlerine, kısaca dilbilim kurallarına göre belirlenir. Tüm hukuk kurallarında yorum faaliyetine, doğası gereği kural metninde yer alan kelimelerden başlanırsa da deyimsel yorumu diğer yöntemlerden ayıran özellik, kuralın sözleri ile bağlı kalınması ve onun dışına çıkılmasının istenmemesidir.

Bir hukuk kuralının yorum faaliyetine, anlamı belirlenmek istenen kuralın metninde “ne dendiği”nin saptanmasıyla başlanır. Bu süreçte de hukuk kuralı metnindeki kelimelerin, deyimlerin, ifadelerin dilbilgisi kuralları yönünden cümle yapısı içindeki anlamları saptanarak bir sonuca ulaşılmaya çalışılır. Bir başka ifadeyle, hukuk kuralının yorumuna doğal bir zorunluluk olarak deyimsel yorum yöntemiyle başlanır. Ancak hemen belirtmek gerekir ki bu yöntem, çoğu kez tek başına yeterli olmayıp diğer yorum yöntemleri ile birlikte anlam ifade eder.

Diğer hukuk alanlarından farklı olarak, vergi hukuku kurallarının yorumunda deyimsel yorum yöntemi, belli özellikleri ve güçlükleri bünyesinde barındırır. Zira, vergi hukuku kurallarında diğer hukuk alanlarına ait birçok kurum ve kavramın bazı hâllerde ait oldukları hukuk dallarındaki anlamlarıyla, bazı hâllerde ise ait oldukları hukuk dallarındaki anlamlarının dışındaki anlamlarla kullanılmaları; aşağıda tekrar ele alınacağı üzere, ekonomik değerlerin (mülkiyet, ipotek, intifa, borç veya ortaklık ilişkilerinden kaynaklanan haklar vb.) ve ekonomik olayların (satış, kira, istisna, vekâlet vb.) neredeyse tümünün özel hukuk kavramlarıyla ifade edilmesi; ekonomi ve muhasebe alanına ait (üretim, tüketim, yatırım, özsermaye, amortisman, değerleme vb.) kavramların kullanılması, vergi hukuku kurallarının yorumlanmasında deyimsel yorum yönteminin dikkat ve özenle kullanılması gerektiğini de göstermektedir. Bu bağlamda hemen belirtmek gerekir ki vergi hukuku kurallarındaki bazı kurum ve kavramlara, ait oldukları alanlardaki anlamlarının dışında anlam yüklenmesi, ekonomi ve muhasebeye ait kurum ve kavramların vergi yasalarında kullanılıyor olması bir zafiyet, ihmal ya da özensizliğin sonucu olmayıp vergi hukukunun teknik özelliklerinin doğal sonucudur.

Sistematik Yorum Yöntemi

Sistematik yorumda hukuk kuralı, ait olduğu bütün -sistem- içindeki yeri, diğer kurallarla olan ilişkisi dikkate alınarak anlamlandırılır. Hukuk kurallarının tutarlı bir sistem oluşturdukları kabulüne dayalı bu yöntem, çeşitli mantık kurallarından (karşıt kavram, evleviyet, tümevarım, tümden gelim vb.) yararlanmayı da içerir. Sistematik yorum yönteminde bir yasa hükmünün anlamı belirlenirken bu hükmün yasanın yapısı içindeki yeri ve diğer mevzuat hükümleri ile olan bağlantısı ve ilişkisi araştırılır. Buna göre bir vergi yasası hükmünün bir yandan söz konusu yasa içindeki konumu, diğer yandan da Türk Vergi Sistemi’ni oluşturan diğer yasa hükümleri ile bağlantısı açısından anlamı araştırılacaktır.

Tarihi Yorum Yöntemi

Tarihi yorum yönteminde kuralı koyan organın kuralı koyması sırasındaki iradesi araştırılarak kuralın anlamı belirlenir. Bu belirlemede yasalaştırma sürecine ilişkin dokümanlar esas alınır. Yasa koyucunun psikolojisinin de dikkate alınmasını gerektiren bu yöntemin işlevsellikten uzak olduğu açıktır. Yasa koyucunun neyi arzuladığını saptamak ve buna göre kuralı anlamlandırmak neredeyse imkânsızdır. Tarihi yorum yönteminde bir yasa hükmü yorumlanırken, yasa koyucunun yasanın yapıldığı andaki amaç ve iradesi araştırılır. Bu araştırma, yasa tasarı ya da taslakları, gerekçe, meclis komisyonlarındaki ve genel kuruldaki görüşmelere ilişkin tutanaklar üzerinde yapılır. Yasa koyucunun subjektif iradesinin saptanmasının olanaksızlığı karşısında tarihi yorum yönteminin kuralın anlamının belirlenmesinde elverişli bir yöntem olmadığı açıktır. Ancak, bu yöntem, belli bir hükmün zaman içinde geçirdiği değişikliklerin incelenmesini ve bu değişikliklerin amacından belli sonuçlara varılmasını da içerdiğinden tarihi yorum yöntemi kolaylıkla gözardı edilebilecek bir yöntem değildir. Özellikle, uluslararası vergi anlaşmalarının yorumunda tarihi yorum yöntemi başarılı olarak uygulanabilir. Çünkü anlaşmaya taraf olan devletler anlaşmayı imzalarken egemenliklerine getirilecek sınırlamaları ayrıntılarıyla tartmak durumundadırlar. Anlaşmanın hazırlık çalışmaları, anlaşma taslağı üzerinde yapılmış olan görüşmeler, tarafların egemenliklerini ne ölçüde sınırlandırmak niyetinde olduklarını açıklığa kavuşturur.

Amaçsal (Gaî) Yorum Yöntemi

Objektif yorum teorisine dayalı amaçsal yorum yönteminde hukuk kuralının değişen sosyal ve ekonomik koşullar altında kazandığı anlam, kuralda ifadesini bulan değerlendirmeler ve çıkar çatışması araştırılarak kuralın öngördüğü çözüme, ulaşmak istediği amaca uygun yorum yapılır. Kuralların zamanla değişen koşullara uygun anlamlandırılması, adalet duygularının tatmini için kuralın ihmal edilmesini öngören bu yorum yöntemi, kuralın amacını belirlemede hukuk uygulayıcısına tanıdığı serbesti nedeniyle eleştiriye açıktır. Amaçsal yorum yöntemi, hukuk kurallarının günün koşullarına ve toplumun gereksinimlerine, değişen ekonomik ve sosyal koşullara uygun anlamlandırılmasına olanak sağlar. Ancak yasallık ilkesinin hâkim olduğu vergi hukuku alanında amaçsal yorum yönteminin, uygulayıcıya geniş bir serbesti tanımak suretiyle yasa metninden sapılması, vergi hukukunun temel ilkelerine aykırı sonuçlara ulaşılması riskini bünyesinde barındırabileceğine de işaret edilmesi gerekir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s