Vektör ve Kemirgenlerle Mücadelede Kullanılan Maddeler

Vektör ve kemirgen gibi canlılara zarar vermek üzere geliştirilmiş kimyasal zehirli ve toksik ürünlere pestisit (böcekkıran/haşerekıran) denir. Pestisit terimi kısaca pest (zararlı, haşarat) adı verilen zararlı canlıları öldürmek için kullanılan madde anlamına gelirdi. Bu tanım günümüzde biraz genişletilmiş, bir veya birden fazla aktif madde içeren, kullanıma hazır hâlde satışa sunulmuş, kimyasal veya biyolojik açıdan herhangi bir zararlı organizma üzerinde kontrol edici etki gösteren, hareketini kısıtlayan, uzaklaştıran, zararsız kılan, yok eden aktif maddelere ve müstahzarlarına biyosidal (canlıkıran) ürün adı verilmiştir.

Pestisit tanımı içerisinde yer alan özel ürünler şunlardır:
İnsektisit: Böcek öldürücü,
Herbisit: Zararlı otları öldüren, yok eden,
Fungusit: Mantarlara ve küflere karşı etkili olan,
Rodentisit: Fare ve kemirgenleri öldürücü,
Akarisit: Akarları (kene, uyuz etkeni gibi eklembacaklı canlılar) öldürücü,
Mollusit: Sümüklü böcek gibi yumuşakçaları öldüren,
Nematosit: Solucanları öldüren.

Pestisit kavramı böcekkıran/haşerekıran olarak adlandırılmasına rağmen, zararı sadece ilgili peste yani zararlı canlıya olmamaktadır. Pestisitler, doğrudan çevreye, hayvanlara, bitkilere, böceklere uygulansa da diğer zararsız ya da yararlı canlılar üzerinde de etkili olabilirler. Bu nedenle ekolojik dengenin bozulmasına neden olabilirler. Pestisitler ayrıca uygulandıkları yerde de kalmayabilirler. Yağış, erozyon, rüzgâr vb. nedenlerle başka yerlere de dağılarak etkileri geniş bir alanda gösterebilirler. Pestisitlerin bir kısmının yarılanma ömrü uzundur, birikimlere neden olabilirler. Direkt olarak uygulayanlarda akut ve kronik zehirlenmelere; yine uygulayıcılarda, diğer insanlarda ve tüketicilerde kanserlere, doğumsal bozukluklara hatta genetik etkilere neden olabilirler. Bu nedenle pestisit terimi yerine, “biyosit (canlıkıran)” teriminin kullanılması daha doğru ve uygun olacaktır.

Pestisitlerin bu şekilde sadece ilgili zararlıyı yok etmemesi, çevreye zararlı olması nedeniyle, sadece hedef zararlıya etkili olabilecek yöntemler üzerinde durulmaktadır. “Biyopestisit (canlı yoluyla pest yani böcek/haşerekıran)” adı verilen yeni ürünler üzerinde yoğun bir şekilde çalışılmaktadır. Biyopestisitler; hayvanlar, bitkiler, bakteriler ve çeşitli mineraller gibi birçok doğal maddeden elde edilen ve vektörlerle mücadelede kullanılan pestisitlerdir. Bunlar doğrudan hedef zararlıyı ve yakın benzerliği olan canlıları etkilerler. Oysa kimyasal nitelikli pestisitler her ne kadar gruplara özgü tanımlansalar da diğer böcekleri, kuşları hatta daha büyük hayvanları da etkileyebilmektedirler. Biyopestisitlerin şu an kullanımda olan formlarında dozaj miktarlarının düşük olması ciddi bir avantajdır. Dolayısıyla çevreye zararları daha az olarak kabul edilirler.

Vektör ve kemirgen kontrolünde yapılması ve alınması gereken önlemler şunlardır:

• Vektör ve kemirgenlerle mücadelede sadece kimyasallar kullanılarak mücadele yapılmamalıdır. Entegre mücadele çalışmaları yürütülmeli, kültürel, mekanik, fiziksel ve biyolojik yöntemler ön planda tutulmalıdır.

• Binalar ve yapı malzemeleri vektör ve kemirgenlerin yuva yapmalarına elverişli olmamalı, sağlam olmalıdır. Duvarlarda çatlak ve oyuk olmamasına dikkat edilmelidir. Bodrum, çatı ve zemin katlarda olmak üzere duvarlarda sıçan ve fare yalıtım teknolojileri kullanılmalıdır.

• Süpürgelik, zemin döşemesi, kapı pervazı vb. alanlarda boşluk olmamasına dikkat edilmelidir. • Kapı ve pencereler tam kapanmalı, aralık veya açıklık kalmamalıdır.

• Çok katlı binalarda her katta çöp atımı için oluşturulan kanallar, bacalar veya asansörler vektör ve kemirgenlerin üst katlara çıkabilmelerine olanak sağlayabilirler. Bu nedenle bu tür yapılar kendiliğinden kapanan, sıkı ve kemirmeye dayanıklı malzeme ile yapılmalıdır. Sık sık vektör ve kemirgenler açısından kontrol edilmelidir. • Çatı sağlam olmalı, kuşların da yuva yapmasını engelleyecek şekilde önlemler alınmalıdır.

• Bacalar, tesisat boruları, asansör boşlukları ve kabloları vektör ve kemirgenler için yaşam alanı olabilir. Bunlar bina içerisinde yapılırken boşluk bırakmayacak şekilde yapılmalıdır. • Havalandırma bacalarının ağzında sık aralıklı tel kafes olmalı, sağlamlığı kontrol edilmelidir.

• Çöpler kapalı ve sızdırmaz kaplarda toplanmalıdır.

• Bina içinde ve dışında su birikintileri önlenmelidir.

• Yağmur olukları sık sık temizlenmeli, su birikmemesi sağlanmalıdır. • Kırsal alanda, riskli bölgelerde sinek, sivrisinek gibi vektörler için yatak üstü cibinlik kullanılmalıdır.

• Kanalizasyon, lağım ve atık su arıtım sistemlerinin sağlamlığı ve çalışma koşulları izlenmelidir.

• Hayvan barınakları, ağıllar, kümesler ve gübrelikler sağlam şekilde yapılmalı, sık sık temizlenmeli, gübreler bekletilmemelidir.

• Kırsal ve kentsel alanda yıkık, metruk binalar ortadan kaldırılmalıdır.

• Vektör ve kemirgen leşlerine eldivensiz dokunulmamalı, lastik eldiven kullanılmalıdır. • Kemirgen ölüsü olan zemin çamaşır suyu gibi dezenfektanlarla iyice temizlenmelidir.

• Ölü kemirgenler gömülmeli, kedi ve diğer hayvanlarca yenmesi önlenmelidir. • Tahıl, kuru gıdalar, et, süt, süt ürünleri açıkta bırakılmamalıdır.

• Acil durumlar ve afetlerde de vektör ve kemirgenlere yönelik önlemler alınmalıdır.

• Vektörlerle mücadelede böcek yiyen kuşlar, balıklar gibi biyolojik mücadele yöntemleri kullanılmalıdır. Kullanılacak pestisitler hedef zararlı canlıya yönelik olmalı tercihen biyopestisitler kullanılmalıdır.

• Tarımsal amaçlı kullanılan biyositler Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, ziraat odalarının ve ziraat mühendislerinin gerekli incelemelerine göre belirlenecek ürünler, kullanma şekli ve dozajı reçete edilerek kullanılmalıdır.

• Evsel nitelikli biyositlerin kullanımı ise maalesef ciddi sorunlara neden olabilmektedir. Evsel nitelikli biyositler kontrolsüz satılmakta, bilgisiz şekilde kullanılmakta, yarardan çok zararlı olmaktadır. Akut ve kronik etkilenimlere neden olmakta, hatta başta çocuklar olmak üzere kazalar nedeniyle ölümler bile görülebilmektedir. Bu nedenle evsel nitelikli biyositler bilinçsizce kullanılmamalı, evdeki zararlı canlı Sağlık Bakanlığı’nca yetkilendirilmiş biyosidal ürün uygulama sertifikasına sahip işletmelerce ve kişilerce yapılacak incelemeye göre belirlenmeli, hedef canlıya uygun ürün bu kişilerce uygulanmalıdır.

• Toplu yaşam alanlarında biyosidal ürünlerin uygulamasının Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından verilen biyosidal ürün uygulayıcısı sertifikasına sahip kişilerce yapılması sağlanmalıdır.

Kapalı ortamlarda uygulanacak biyosidal ürünlerin kapalı mekânlarda kullanılacağı dikkate alınarak, kokmayacak, ortamda leke bırakmayacak ve korozyona sebep olmayacak şekilde ürünler seçilmesine özen gösterilmelidir. Solunum güçlüğü çeken, astım hastası gibi hastaların bulunduğu mekânlara pestisit uygulanmamasına özen gösterilmeli, mekanik yöntemler ön plana çıkarılmalıdır. • Kapalı ortamlardaki biyosidal uygulamaları odalar boşken, gıda hazırlığı yapılmıyorken uygulama yapılmalıdır. Gıda ve mutfak eşyalarının üstleri sıkı bir şekilde örtülmelidir.

• Kapalı ortamlarda vektör türlerine uygun jel formülasyonlar kullanılmalıdır.

• Kemirgenler ve hamamböcekleri gibi vektörler için olası üreme ve gizlenme alanlarında izleme amaçlı monitör tuzaklar kurularak var olup olmadıkları ve popülasyon yoğunlukları takip edilmelidir. Tuzak ve monitörler düzenli olarak kontrol edilmelidir.

• Gıdalar yerden ve duvarlardan uzak şekilde depolanmalı, gıda hazırlığı bittikten sonra tüm yüzeyler temizlenmeli ve nemsiz bırakılmalıdır.

• Binaların etrafında bulunan ve peyzajda kullanılan bitkilerin kapı ve pencerelere kadar ulaşmaları engellenmelidir. Özellikle kemirgenlerin ve karıncaların bu tür bitkilerin üzerinden iç mekânlara ulaşmasının engellenmesi açısından önemli bir durumdur.

• Özellikle yaz aylarında kentsel alanda yapılan sisleme yolu ile vektör mücadelesi, etkinliğinin çok düşük olması, tüm çevreye ve canlılara zararlı olması, özellikle çocukların bunu oyun gibi algılayıp içinde bulunmaları ve koşmaları, açıktaki yiyecek ve içecekleri kirletmesi nedeniyle uygulanmamalıdır. Bunun yerine vektörlerin üremesini ve yaşamasını sağlayan ortamların ortadan kaldırılması, doğaya dost biyolojik mücadele yöntemlerinin kullanılması yeğlenmelidir.

Bir Cevap Yazın