Dezenfeksiyon ve Dezenfektanların Sınıflandırılması

Dezenfeksiyon ve Dezenfektanların Sınıflandırılması

Cansız maddeler ve ortamların temizlik işlemleri sonrasında yüzeylerinde bulunan bulaşma kaynağı olabilecek bütün mikroorganizmaların öldürülmesi veya enfeksiyon oluşturamayacakları en alt düzeye indirilmesi işlemine dezenfeksiyon adı verilir.

Dezenfeksiyon işlemi yapılacak olan yüzeyde elde edilecek başarı birçok faktöre bağlı olarak değişir. Bunlar:

• Yüzey özelliği: Yüzeyin düz ya da pürüzlü olması dezenfektanın temasını ve etkisini belirleyen önemli bir özelliktir.
• Yüzeydeki organik madde miktarı: Organik madde artıklarının bulunması dezenfektanın etkinliğini azaltır.
• Mikroorganizma sayısı: Bir alanda çok fazla sayıda mikroorganizmanın bulunması dezenfektan maddenin etkinliğini azaltır.
• Mikroorganizma türü: Her mikroorganizma aynı yapıya sahip değildir. Bazı formları çok daha dayanıklı olurken bazıları çok düşük yoğunluk ve dezenfektanla kısa süreli temasta bile inaktif olabilmektedir.
• Dezenfeksiyon süresi: Mikroorganizmaları öldürebilmesi için belli bir süre temasının
sağlanması şarttır.
• Dezenfektanın etki şekli: Mikroorganizmalara etki mekanizması bakterileri öldürme düzeyini önemli derecede belirleyen bir ölçüttür.
• Dezenfektanın konsantrasyonu: Her dezenfektanın etkili olduğu bir konsantrasyon düzeyi vardır. Yüksek yoğunlukta bakterisit etki gösterirken düşük yoğunlukta bakteriostatik etki gösterirler. Genel olarak yoğunluk arttıkça etkileri de artar. Fakat belli bir yoğunluktan sonraki artış, dezenfekte edici etkinliğini artırmaz. Bazı dezenfektanların seyrelmiş yoğunlukları derişik yoğunluklarından daha fazla etkinlik gösterebilmektedir.

• Ortamın ve yüzeyin ısısı: Isı arttıkça dezenfektan maddenin etkinliği de artar. Fakat çok yüksek ısılar da dezenfektanın tamamen etkinliğinin kaybolmasına sebep olur.
• Ortamın veya yüzeyin pH’sı: Her dezenfektan için değişir. Fakat birçok dezenfektan nötr ortamda daha etkili olmaktadır.
• Yüzey gerilimini azaltıcı madde miktarı: Ortamda bulunması dezenfektanın daha etkili olmasını sağlar.

Dezenfeksiyon işlemleri üç farklı şekilde yapılabilir.

Isıyla Dezenfeksiyon: Isı kaynağı olarak buhar ve sıcak su tercih edilir. Sıcak suyla dezenfeksiyon işlemi, ucuz ve kullanımının kolay olması, toksik olmaması nedeniyle gıda işletmelerinde oldukça fazla tercih edilen bir yöntemdir. Buharla dezenfeksiyon yöntemi sıcak suyla dezenfeksiyon yöntemine göre daha pahalı bir yöntemdir.

Radyasyonla Dezenfeksiyon: Ultraviyole ışınlarının ve x ışınlarının mikroorganizmaları öldürücü etkilerinden faydalanılarak yapılan dezenfeksiyon işlemidir. Mikroorganizmaların yayıldıkları alana ve direnç durumlarına göre farklı sürelerde uygulanırlar. Özellikle ultraviyole ışın yayan lambaların kullanımı çok yaygındır. Havanın dezenfekte edilmesi amacıyla cıvalı lambalar kullanılmaktadır. Kullanım süresinin kısa olması, toksik kalıntı bırakmaması avantajları arasındadır. Fakat organik kalıntının olduğu ortamlarda etkinliğinin azalması, ışınlara bakteri sporlarının dirençli ve vejetatif formlarının da orta derecede duyarlı olması etkinlikte zayıf kalan özellikleridir. Ayrıca insanlarda direk maruziyete bağlı olarak cilt ve gözlere zarar vermesi, plastik, kumaş, vinil gibi maddelerden yapılan malzemelerde yapısal değişikliklere sebep olması diğer dezavantajlarıdır.

Kimyasal Dezenfeksiyon: En yaygın kullanılan dezenfeksiyon şeklidir. Dezenfekte edilmek istenen ortama kimyasal dezenfektan maddeler uygulanır. Dezenfeksiyon işleminde kullanılması amacıyla çok fazla sayıda bileşik bulunmaktadır. Dezenfektanların bu kadar fazla olmasının nedeni, bütün amaçlara uygun etkiye sahip tek bir bileşiğin olmamasıdır.

İyi bir dezenfektanda olması gereken özellikleri şu şekilde sıralamak mümkündür.

• Etkilediği mikroorganizma alanı geniş olmalıdır.
• Güçlü bakterisid, antiprotozoer, virusid, fungusid etkisi olmalıdır. Bakterilerin sporlarına, protozoonların kistlerine etki etmelidir.
• Yüzey dezenfektanları hızlı etki etmeli ve kalıcı olmalıdır.
• Kullanıldığı ortamda yüksek sayıda mikroorganizma bulunduğunda etkinliği azalmamalıdır.
• Organik maddelerin olduğu ortamlarda da etkili olabilmelidir.
• Vücutta kullanılan dezenfektanlar, dokulardaki çatlaklara kadar etki etmeli, ter ve yağ bezlerinin yapısını bozmamalıdır. Isı değişikliklerinden olumsuz etkilenmemelidir.
• Ucuz olmalıdır.
• Kokusu hoş olmalıdır.
• Takı, saat, yüzük gibi kişisel eşyalar ile kullanıldıkları yüzeyleri kalıcı bir şekilde boyamamalıdır.
• Alerjik etkisi olmamalıdır.
• Kullanıldığı yüzey veya aletlerde zararlı, çevreye toksik olmamalı, ciltte tahriş edici etkisi olmamalıdır.

Bir Cevap Yazın