Konum, cismin belirli bir referans noktasına göre yönlü uzaklığı olarak tanımlanır. Örneğin Şekil 3.1’de verilen bir sınıf şemasında pencere tarafında, öğretmen masasının önünde ikinci sırada oturan öğrenci dediğimizde (kırmızı renkte gösterilmiştir) o öğrencinin sınıftaki konumunu ifade etmiş oluruz.
Birinci ünitede fiziksel bir büyüklük hem sayısal hem de yönü ile ifade ediliyorsa bu büyüklüğün vektörel büyüklük olduğunu ifade etmiştik. Buna göre yönlü uzaklık olarak tanımlanan konum da vektörel bir büyüklüktür ve X ile gösterilir. Şekil 3.1’de öğrencinin masaya göre konum vektörü çizilmiştir. Hareket ile ilgili diğer bir kavram da yer değiştirmedir. Yer değiştirme bir hareketlinin konumunda yaptığı değişikliktir. Örneğin Şekil 3.2.’teki araç ilerlediği yol üzerinde A konumundan B konumuna belirli zamanda gelmiş olsun. Aracın A noktasından B noktasına gidinceye kadar aldığı yol sadece uzunluk ifadesini verir. Aracın hareketinin yönünü hakkında bilgi vermez ancak aracın ilk konumu (A) ile son konumu (B) arasına çizilen düz çizgi ile yönü belirtmek mümkündür çünkü bu çizginin doğrultusu boyunca yön belirlenebilir. Buna göre şekilde A ve B noktaları arasına çizilmiş yönlü uzaklık yer değiştirme vektörü olarak tanımlanır. Yer değiştirme yön bilgisi içerdiğinden vektörel bir büyüklüktür. Matematiksel olarak yer değiştirme hareketli cismin bir referans noktasına göre belirlenen ilk konum ile son konum vektörü arasındaki farka eşittir.
Bir öğrenci şekildeki gibi doğrusal bir yürüyüş yolunda A noktasından t=0 anında harekete başlıyor ve D noktasına varıyor. Sonra geri dönüp hareketine devam ediyor ve tekrar A noktasına geliyor.
a) Harekete ait konumzaman değerlerini bir tablo üzerinde gösteriniz.
b) Şekilde verilen zaman aralıklarında zaman aralığı, alınan yol ve yer değiştirmelerin yer aldığı bir tablo oluşturunuz.
Sürat ve Hız
Hareketi tanımlarken konum, yer değiştirme ve yol kavramlarını öğrendik. Alınan yol ve yer değiştirmeyi bilmek kadar bu yer değiştirme ve yol için ne kadar zaman geçtiğini bilmek de önemlidir. Bir hareketlinin aldığı yolun geçen zamana oranına sürat denir. Yol ve zaman skaler bir büyüklük olduğundan sürat de skaler bir büyüklüktür, doğrultu ve yön belirtmez. SI’da sürat birimi m/s ‘dir. Sürat kavramı matematiksel olarak
