Sempatik Sinir Sistemi ilaçları

Sempatik sinir sistemi (SSS) sinirsel ve hormonal diye ikiye ayrılır. Sinirsel kısmı SSS’nin sinaps sonrası nöronları oluşturur. Nöro-efektör kavşaklarda uyarının geçişini NA gerçekleştirir. SSS’nin hormonal kısmını sempatik gangliyon benzeri bir yapı olan adrenal bez öz kısmı oluşturur. Buradaki kromafin hücrelerde, NA yanında, bol miktarda adrenalin de hazırlanır, depolanır ve salıverilir; adrenalin, NM olmaktan ziyade, buradan salıverilen bir hormon olarak kabul edilir.

Noradrenalin Sentezi, Depolanması, Salıverilmesi ve Etkisinin Sonlandırılması

Adrenerjik sinir uçlarında NA sinir ucu dışında fenilalaninden şekillenip buraya etkin taşıma ile alınan L-tirozinden başlanarak sentezlenir. Sentezde tirozin hidroksilaz hız sınırlayıcı basamağı oluşturur; fazla miktarda sentezlenmesi sonucu plazmada yoğunluğu artan serbest NA, bu enzimin etkinliğini azaltarak kendi sentezini yavaşlatır ve kontrol eder (Şekil 3.2). Adrenal bezin öz kısmında, NA, fenilethanolamin-N-metiltransferaz (FEMT) aracılığında adrenaline çevrilir; bezdeki katekolaminlerin (adrenalin, NA) %80’ini adrenalin oluşturur. Adrenerjik sinir uçlarında FEMT bulunmadığından, sentez NA safhasında durur.

Adrenerjik sinir uçları ile adrenal bezlerde NA ve adrenalin veziküllerde depolanır. Veziküllerdeki katekolamin yoğunluğu çok yüksektir; kuru ağırlığının %20 kadarını oluşturur. Stoplazmadaki katekolaminler vezikül zarında bulunan amin pompası (Mg-ATPaz) ile veziküle alınır; vezikül zarı serbest NA moleküllerine geçirgendir. Ama, stoplazmaya geçen NA bu pompayla geri alınır. Aynı şekilde, sinir ucundan salıverilen NA’nın önemli bir kısmı sinir ucu zarında bulunan bir diğer amin pompası (Na,K-ATPaz) ile geri alınır. Veziküle giren NA molekülleri birisi bağlı-, diğeri hareketli-NA havuzu diye bilinen ve birbirleriyle denge halinde bulunan iki alanda yoğunlaşmıştır; bir de stoplazmik NA havuzu vardır. Bunlardan bağlı havuz (yedek havuz) sinir uyarısından etkilenmez. Hareketli havuz ise veziküldeki serbest NA moleküllerinden oluşur ve burada genellikle yeni sentezlenmiş NA molekülleri bulunur; sinir uyarısıyla salıverilen NA molekülleri bunlardır. Stoplazmik NA-havuzu veziküllerden sızan NA ile sinaptik aralıktan sinir ucuna alınan NA moleküllerinden oluşur; dolaylı etkili sempatomimetikler (amfetamin, efedrin, tiramin gibi) tarafından salıverilir. Adrenerjik sinir ucundan salıverilip sinaps sonrası veya öncesi zardaki adrenerjik reseptörleri etkileyen NA’nın etkisi sinir ucuna geri alınarak, çevre yapılara sızarak ve katekol-O-metiltransferaz (COMT) ile metabolize edilerek sonlandırılır. NA salıverilmesi adrenerjik sinir uçlarında bulunan α2A-R’ler ve mAk-R’lerle engellenir, nAk-R’ler ve βAR’lerle teşvik edilir. Adrenerjik sinaps veya kavşakta NA sentezi, depolanması, salıverilmesi, uyarının geçişi ve sonlanmasıyla ilgili olaylar Şekil 3.2’ de özetlenmiştir.

Bir Cevap Yazın