Sempatomimetikler

Adrenerjik nöro-efektör yapıları doğrudan ya da dolaylı etkileyerek, SSS’nin uyarılmasına veya adrenalin (epinefrin) ve noradrenalinin (NA, levarterenol) etkilerine benzer etkiler oluşturan maddelere sempatomimetikler veya adrenerjik ilaçlar adı verilir. Bu ilaçların birçoğu hem αA-R’leri hem de βA-R’leri etkileyerek genel etkiye yol açarlar; bazıları da bir reseptör tipini, hatta alttipini etkileyebilecek ölçüde seçici etkilidirler.

İlaç örnekleri: Adrenalin, dobutamin, dopamin, İPT, NA, amfetamin, bametan, detomidin, efedrin, fenilefrin, klenbuterol, klonidin, ksilazin, medetomidin, metamfetamin, mefentermin, α-metildopa, nilidrin, orsiprenalin (metaproterenol), ritodrin, salbutamol, simaterol, terbutalin gibi; bu ilaçlardan ilk beşi katekolaminler diye de bilinirler. Bunlardan α-metildopa, detomidin, klonidin, ksilazin ve medetomidin saf α2A-R agonisti; bametan, klenbutarol, nilidrin, orsiprenalin, ritodrin, salbutamol, simaterol, terbutalin saf β2A-R agonistidir.

Etkileri: İlaç ve reseptör çeşidine göre etkileri önemli ölçüde değişir. Ama, genel olarak deri ve mukozalardaki damarları daraltırlar, iskelet kasları ve koroner damarları genişletirler, kan basıncını genellikle yükseltirler (α-metildopa, klonidin, ksilazin gibi α2A-R uyarıcıları düşürür), kalbi uyarırlar (kalbin atım sayısı ve kalp debisi yükselir), solunum yollarını genişletirler (nefes alıp-verme kolaylaşır), sindirim kanalı düz kaslarını gevşetir ve hareketleri yavaşlatırlar, kan-beyin engelini geçenler (amfetamin, efedrin gibi) beyini uyarırlar, metabolizmayı hızlandırırlar ve oksijen tüketimini önemli ölçüde (%20 -30) artırırlar, bazıları (detomidin, ksilazin, medetomidin gibi) sakinleştirici, ağrı kesici ve merkezi olarak çizgili kas gevşetici, bazıları (klenbuterol, simaterol gibi β3A-R uyarıcıları) anabolik etkilidir.

Kullanılmaları: Damarların daraltılması (kan kesici, kanlanma giderici, kan basıncının yükseltilmesi, şokun sağaltımı, yerel anesteziklerin etki süresinin uzatılması gibi) veya gevşetilmesi (tansiyonun düşürülmesi), düz kasların gevşetilmesi (çevre damarı rahatsızlıkları, erken doğumun önlenmesi, şokun sağaltımı, solunum yollarının gevşetilmesi), alerjik hastalıkların sağaltımı (astım, anafilaktik şok, saman nezlesi gibi), kalp bloğunun önlenmesi, göz bebeklerinin genişletilmesi, MSS’nin uyarılması, iştahın azaltılması ve şişmanlığın sağaltımı, kalbin uyarılması başlıca kullanım yerlerini oluşturur.

Bir Cevap Yazın