Solunum Sistemi İlaçları

Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji: Solunum Sistemi İlaçları

SOLUNUM SİSTEMİ İLAÇLARI Solunum sisteminin öncelikli görevi pülmoner arter kanı ile solunan hava arasında gaz değişikliğini sağlamaktır. Alveollerin yüzeyi ve çevreye maruziyeti büyük olduğundan, bu sistem antijen-allerji ve infeksiyonlara karşı yatkındır. Solunum sisteminin savunma mekanizması, mukusun aşırı salınımı, öksürme, hapşırma, bronkokonstriksiyon, makrofaj aktivasyonu ve inflamasyon (yangı)dur. Hava yollarının daralması, histamin, kininler, prostaglandinler, lökotrienler gibi yangı faktörleri ya da kolinerjik uyarı ile olur. Atlarda daha çok “Chronic Obstructive Pulmonary Disease-COPD” görülür. Bronşlarda mukus veya eksudatın oluşması ile birlikte seyreden daralma sonucunda kolayca kanda oksijen azalması, aşırı soluma ve solunum asidozu meydana gelir. Solunum yolları hastalıklarının başarılı bir tedavisi için altta yatan sebebin (paraziter, alerjik ve diğer pek çok faktör) bilinmesi gerekir. Sebepler çok değişken olabildiği için kullanılan ilaçları da oldukça geniş bir aralıkta yer alır.

Solunum sistemi farmakolojisi bu savunma sistemleri çevresinde lokalize olmuştur. Buna göre ilaçlar aşağıdaki gibi sınıflandırılır:

• Fazla sekresyonun atılmasını (Balgam söktürücüler-ekspektoranlar, mukolitikler, dekonjestanlar vb) sağlayanlar

• Bronşları genişletenler (Bronkodilatörler-Adrenerjik agonistler-sempatomimetikler, parasempatolitikler, antihistaminikler, mast hücre membran stabilizörleri)

• Öksürüğü bastıranlar (Antitussif ilaçlar)

• İnfeksiyon ve inflamasyonu kontrol (Antibakteriyeller, antihistaminikler, mast hücre membran stabilizörleri) edenler

• Pulmoner hipertensiyonu azaltanlar

• Solunumu uyaranlar

• Eksojen sürfektanlar

Balgam Söktürücüler (Ekspektoranlar)

İlaç örnekleri: Benzoin, balsam, okaliptus yağı, gayakol, amonyum klorür, asetatlar, asetik asit, kreozot, guafenezin, potasyum iyodür, ipeka, sodyum sitrat.

Etkileri: Bu grup ilaçlar farklı mekanizmalarla solunum yollarındaki salgının kıvamını (vizkosite) azaltarak ve hacmini artırarak atılmasını kolaylaştırırlar; Potasyum iyodür, bir oral tuz ekspektorandır. Guafenezin (gliseril gayakolat), bir gayakol (odun katranı) derivesidir. Her ikisi de mide mukozasında irritasyona neden olarak, vagal refleksle bronş sekresyonunu artırır.

Kullanılmaları: Solunum yolları hastalıklarında balgamın çıkarılmasını kolaylaştırmak için kullanılırlar.

Mukusu Eritenler (Mukolitikler)

İlaç örnekleri: N-asetilsistein, S-karboksimetilsistein, bromhekzin, dembreksin, protein eritici enzimler, iyot tuzları. Etkileri: Bu ilaçlar, solunum yollarında koyu kıvamlı mukustaki uzun zincirli glikoproteinleri parçalayarak-eriterek etki ederler.

Kullanılmaları: Koyu salgılı solunum yolları hastalıklarında kullanılırlar. N-Asetil sistein, insanlarda olduğu gibi veteriner hekimlikte de bronşitis, COPD, kistik fibrozis, astım, tüberküloz, pnömoni, amfizem gibi hastalıklarda kullanılır.

Dekonjestanlar

İlaç örnekleri: H1-R blokörlerinden difenhidramin, dimenhidrinat, klorfeniramin, hidroksizin; α-reseptör agonistlerinden efedrin, psödoefedrin, fenilefrin.

Etkileri: Bu ilaçlar nazal mukozadaki damarları daraltarak, havanın rahat geçişini sağlarlar.

Kullanılmaları: Dekonjestanların endikasyonları alerjik veya viral nedenli sinüzitler, hapşırma veya postnazal akıntının diğer komplikasyonlarını kapsar. Dekonjestanların hayvanlarda kullanımına ilişkin bilgi insanlardakilerden hareketledir ve en yaygın kullanılma alanları allerjik rinit ve soğuk algınlığıdır. Dekonjestanlar sıklıkla ekspektoranlarla kombine halde kullanılır. Bu ilaçlar, daha çok topikal (yerel) olarak kullanılırlar.

Solunum Yollarını Genişletenler

İlaç örnekleri: Antikolinerjiklerden atropin ve ipratropium bromür (atropine göre yan etkileri az); glikopirolat; β-adrenerjik agonistlerden klenbuterol, salbutamol, terbutalin, efedrin; teofilin, ksantin grubu ilaçlardan aminofilin, etamifilin kamsilat; antihistaminiklerden ketotifen ve kromolin sodyum; kortikosteroidlerden flutikason, butesonid, dekzameton, beklometazon, prednizon, prednizolon gibi ilaçlar bulunur.

Etkileri: Atropin antimuskarinik etkiyle, ksantinler fosfodiesterazı inhibe edip cAMP’yi artırarak, β-adrenerjik agonistler β2 reseptörler aracılığıyla ve adenilat siklazın etkisiyle cAMP’yi artırarak (ATP’den enzim etkisiyle AMP şekillenmesi) etkilerini gösterirler. Antihistaminikler mast hücre stabilizasyonuna neden olarak, kortikosteroidler mast hücre ve lizozomal membran stabilizasyonuna neden olarak etkilerini gösterirler.

Kullanılmaları: Küçük hayvanların kalp ve solunum sistemi hastalıklarında tedaviye yardımcı ilaç olarak kullanılırlar.

Öksürük Kesiciler (Antitüssifler)

Öksürük koruyucu bir reflekstir. Ancak, uzun süreli öksürük solunum yolları yapısında değişikliklere ve daha ileri hastalıklara neden olur. Öksürüğü dindiren ilaçlar yerel ya da merkezi etkili olarak sınıflandırılır. Merkezi etkili olanlar da narkotik olanlar ve olmayanlar olarak ayrılır. Bunların dışında yangı önleyiciler ve antihistaminikler de öksürüğün dindirilmesinde kullanılır. İlaç örnekleri: Opiyatlar ve türevleri (kodein, hidromorfon, hidrokodon, butorfanol) narkotik; dekstrometorfan, folkodin, benzonatat ve noskapin narkotik olmayan merkezi etkili; kortikosteroidler (glukokortikoidler) steroid, fluniksin meglumin ve dimetilsulfosit (DMSO) steroid olmayan yangı önleyici; difenhidramin ve trepellanamin antihistaminik ilaçlardır. Kortikosteroidler mast hücre ve lizozomal membran stabilizasyonuna neden olarak etkilerini gösterirler. Etkileri: Merkezi etkili olanlar, beyindeki öksürük merkezini baskılar. Yerel olarak etkili olanlar mukozayı sarıp, örterek irkiltiyi azaltırlar. Yangıyı önleyenler, prostaglandinler gibi yangı aracılarının sentezlemesini engellerler. Antihistaminikler ise alerjik olaylarda histaminin etkisini engelleyerek solunum yollarını genişletme yoluyla öksürüğün kesilmesine yardımcı olurlar. Kullanılmaları: Öksürük kesiciler solunum yolları hastalıklarının tedavisinde yardımcı ilaç olarak kullanılır. Yangı önleyiciler, yangı oluşumuna karışan prostaglandinler gibi maddelerin araya girdiği ve bronşların daralması ile seyreden solunum yolu hastalıklarında, antihistaminikler de öksürüğü kesmek için ve kronik tıkanmalı solunum yolu hastalığı (KOAH/COPD) tedavisinde özellikle küçük hayvanlarda kullanılır. Ancak, tüm opioid ilaçlar kedilerde dikkatli kullanılmalıdır. Hidrokodon köpeklerde yaygın kullanılır.

Solunumu Uyaranlar

Pentilentetrazol, niketamid, bemegrid, ksantin türevleri (kafein, teofilin, teobromin, etamifilin), aminofilin, striknin, kafur, lobelin, amfetamin, amonyak, eter, karbondioksit gibi analeptik özelliği olan ilaçların solunumu uyarıcı etkisi vardır. Ancak, sağaltımda bu amaçla kullanımları sona doğru giderek azalır. Ayrıca bu ilaçlar solunumu uyarıcı etki yönünden seçici değillerdir. İlaç örnekleri: Doksapram, etamifilin.

Etkileri: Doksapram seçici solunum uyarıcısıdır. Doksopram etkisini karotid ve aortik bölgelerdeki kemoreseptörleri uyararak gösterir. Ayrıca, medulladaki solunum merkezini de uyarır. Ksantinlerden etamifilin hem solunum hem de kalp üzerinde etkilidir.

Kullanılmaları: Doksapram ve etamifilin yenidoğanlarda solunum uyarıcısı olarak kullanılır. Doksopram, özellikle barbitüratlar ve uçucu genel anesteziklerin kullanılması esnasında karşılaşılan solunum durmalarında kullanılır. FDA tarafından köpek, kedi ve atlarda kullanımı uygun bulunmuştur. İnsan tüketiminde kullanılan hayvanlarda kullanımı uygun bulunmamaktadır. İlaç enjeksiyon şeklinde ve yeni doğanlarda umblikal ven (göbek kordonu kirli kan damarı) aracılığında kullanılır.

Eksojen Sürfaktanlar

Sürfaktan, solunum yollarındaki yüzey gerilimini düzenleyen bir lipid-protein kompleksidir. Akciğer gelişiminde ve solunum işlevinin sağlanmasında rol oynar. Surfaktan sayesinde alveol yüzeyinde hava-sıvı teması en uygun biçimde sağlanır. Sürfektanın yapısının yaklaşık yarısını dipalmitoilfosfatidilkolin oluşturur. Doğal ve yapay sürfektanlar bulunur. Yapay sürfektanların yapısında fosfolipidler, trigliseridler/FFA, apoprotein B, apoprotein C ve ilave maddelerden bir kaçı birden bulunur. Daha çok insanlarda kullanılır.

Bir Cevap Yazın