Arz Esnekliği ve Hayvansal Ürünlerde Arz

Bir iktisadi mal veya hizmetin fiyatında meydana gelen değişmeler karşısında arz edilen miktar değişikliği arz esnekliği ile açıklanır. Bir malın arz edilen miktarını etkileyen çeşitli değişkenler vardır. Bu değişkenlerden sadece fiyatın değişmeleri karşısında arzın duyarlılığını ortaya koyan kavrama arz esnekliği denir. Burada değişimler mutlak değer olarak değil oransal olarak değerlendirilir. Bu tanım gereği arz esnekliği katsayısı’nın (Ae) hesaplanmasında kullanılacak formül aşağıda gösterilmiştir

Arz esnekliği katsayısı, arz eğrisinin eğimi gibi normal olarak pozitiftir. Yani fiyatlar düşünce, arz miktarı da azalmakta fiyatlar yükselince arz edilen miktar da artmaktadır. Arz esnekliği katsayısı 0 (sıfır) ile sonsuz (∞) arasında çeşitli değerler alabilir. Örneğin; yumurta fiyatlarında %30 oranında bir artış olduğu zaman arz miktarı %15 düzeyinde artıyorsa, arz esnekliği katsayısının değeri 0.5 olarak hesaplanır. Esneklik hesaplamaları sonucunda ulaşılan değer 1 değeri referans alınarak değerlendirilir. Mal fiyatı ve buna bağlı olarak arz miktarındaki artış veya azalışların oranı aynı ise arz esnekliği 1’e eşit olup, birim esnek olarak adlandırılır. Ae 1’in altında bulunursa, yani arz miktarı, fiyatta meydana gelen değişiklikten daha düşük oranda değişiyorsa düşük esnek (az esnek), 1’den büyük olması halinde ise yani arz miktarı, fiyatta meydana gelen değişiklikten daha yüksek oranda değişiyorsa esnek (çok esnek, elastik) arzdan söz edilir. Arz esnekliğinin sıfır olması, söz konusu malın fiyatı ne kadar artarsa artsın daha fazla malın piyasaya arz edilemeyeceğini ifade eder. Dünyada sadece belirli sayıda üretilen ve devamı olmayan mallar (ünlü bir ressama ait tablo, eski ve değerli bir mücevher vb.) buna örnek olarak verilebilir. Böyle bir durumda arz eğrisi miktar eksenine dik olarak seyreder. Arz esnekliğinin sonsuz olması halinde ise eğri miktar eksenine paralel seyreder. Başka bir ifadeyle, teorik olarak belirli bir fiyattan piyasaya sonsuz miktarda mal akmaktadır. Çeşitli arz esnekliklerine ilişkin gösterimler Şekil 4.3’te sunulmuştur.

Arz esnekliğinin birim esneklikte yani Ae=1 olması halinde arz eğrisi orijinden geçen bir doğrudur. Ae>1 ise, yani esneklik 1’den büyük ise arz eğrisi yatık bir şekilde y (fiyat) eksenini, Ae<1 ise arz eğrisi daha dik bir şekilde x (miktar) eksenini kesmektedir. Hayvansal ürünler için arz esnekliği kısa dönem için genellikle 1’in altında değer almakta olup düşük esnektir. Arz esnekliği hesaplanmasına ilişkin örnek bir problem aşağıda verilmiştir.

İktisadi bir malın fiyatında meydana gelen değişimlerin farklı bir malın arz miktarında oluşturduğu değişikliğe veya farklı bir söylemle o malın fiyatı ile diğer bir malın arzı arasındaki ilişkiye “arzın çapraz esnekliği” denilmektedir. Herhangi bir X malında arzın çapraz esnekliğinin hesaplanmasında şu formül kullanılmaktadır. Bu formül X malının arz edilen miktarındaki nisbi (%) değişimin, diğer bir Y malının fiyatındaki nisbi (%) değişime bölünmesi esasına dayanır.

Rakip (ikame) mallar aynı zamanda birbirinin yerine geçebilen özellikte mallardır. Örneğin; hindi eti ve tavuk eti rakip mallardır. Arz yönüyle bakıldığında diğer koşulların değişmediği varsayımı altında, hindi eti fiyatlarının yükselmesi, tavuk eti arzını azaltabilmekte; hindi eti fiyatlarının düşmesi ise üretimin tavuk etinde yoğunlaşması sonucu bu malın piyasaya arzını artırabilmektedir. Görüldüğü üzere, bir malın fiyatı ile ikame malının arzı arasında ters yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Bu nedenle, ikame mallarda çapraz esneklik daima negatiftir. Hindi eti fiyatları azaldığında, tavuk eti fiyatlarında bir değişme olmazsa, tavuk eti üretimi daha cazip hale gelebilmekte, böylece tavuk eti arz eğrisi sağa kaymaktadır. Yine piyasada tavuk eti fiyatı değişmezken, hindi eti fiyatlarının artması halinde üreticilerin bir bölümü tavuk eti yerine hindi eti üretimini tercih ederek, tavuk eti arzının azalmasına neden olabilecektir. Böyle bir durumda ise tavuk eti arz eğrisi sola doğru kayacaktır. Diğer taraftan, hayvansal üretimde birleşik veya tamamlayıcı mala örnek olarak koyun eti ile yapağı, sığır eti ile deri üretimi verilebilir. Birleşik mallar için arzın çapraz esnekliği pozitif değer almaktadır. Birleşik mallardan birinin fiyatının yükselmesi, o malın arz edilen miktarını arttıracağından, diğer tamamlayıcı malın arzı da artmaktadır. Tamamlayıcı mallardan birinin fiyatının düşmesi ise o malın arz edilen miktarını azaltacağından, diğer tamamlayıcı malın da arzı azalmaktadır. Örneğin; sığır eti fiyatları yükselirse, artan hayvan kesimleri sonucu sığır derisi arzı da artmaktadır. Bunun tersi durumda ise sığır eti fiyatlarındaki düşüş, piyasada sığır eti arzını ve dolayısıyla sığır derisi arzını da azaltıcı niteliktedir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s