Türkiye’de çevrenin korunması 1982 Anayasasının 56. maddesiyle koruma altına alınmıştır. Buna göre “Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek, devletin ve vatandaşların ödevidir”. Çevrenin korunması ve iyileştirilmesi çalışmalarında genel çerçeveyi 2872 sayılı Çevre Kanunu belirlemektedir. Kanunun amacı çevrenin korunması, çevre kirliliğinin ve bozulmalarının önlenmesi,…
Kimyasal maddeler çevrede parçalanabilir veya genellikle birçok yolla daha az toksik şekillere dönüşebilirler. Birçok kimyasal güneş ışığıyla hızla fotodegradasyona (ışıkla parçalanma) uğrayabilir. Bazı kimyasallar ise fotoaktivasyonla (ışıkla etkinleşme) organizmalara daha toksik hale gelebilir. Örneğin hekzaklordibenzo-p-dioksin’in deklorinasyonu (klorsuzlaştırma) daha düşük klorlu ama daha toksik dioksin analoglarının oluşmasına neden olabilir. Biyotransformasyon (BT) olayı, canlı organizmalarda gerçekleşen ve…
Çevredeki radyoetkin madde kirliliğinin en önemli kaynaklarını nükleer denemeler, nükleer kazalar, nükleer sızıntılar ve nükleer silah kullanımı sonucu oluşan nükleer kirlilik oluşturur. Çeşitli hava hareketlerinin yardımı ile bu kaynaklardan yakın ve uzak çevreye yayılan maddeler bitkileri, tarım ürünlerini, meyveleri ve suları kirletirler; böyle yerlerde otlayan veya yaşayan hayvanların (su canlıları da dahil) veya insanların vücuduna…
Metaller, metalik bağlarla kolayca katyon oluşturabilen elektropozitif elementlerdir. Atom ağırlıkları büyük olan kadmiyum (Cd), kurşun (Pb), civa (Hg) gibi ağır metallerin fizyolojik görevleri bilinmemesine rağmen düşük derişimlerde toksik etkilere neden olabilecekleri gösterilmiştir. Bakır (Cu), selenyum (Se), çinko (Zn) gibi esansiyel elementler de yaşamın devamlılığı için gerekli olmasına rağmen yüksek derişimlerde toksik etkilere neden olabilirler. Metalloidler…
Kanalizasyonların döküldüğü sularda steroit hormonlar, pestisitler, surfaktanlar ve plastikleştirici maddelerin metabolitleri, farmasötikler, PCB’ler, dioksinler gibi çok sayıda endokrin bozucu bileşik belirlenmiştir. 2002 yılında yapılan bir araştırmada ABD’de 139 akarsuyun 34’ünde östrojen reseptörlerini etkileyerek etkinlik gösterdiği bilinen veya tahmin edilen 82 bileşik bulunmuştur. Bunlar, hormonların etkilerine benzer etki gösterenler (mimik) ve normal hormonal etkinliğin tersi (antagonist)…
Herbisitler Herbisitler genellikle hayvanlara yönelik etkilerine bakıldığında tehlikesiz olarak değerlendirilir; bununla beraber uygulandıkları derişimlerde çevrede zehirli olabilirler. Bunlardan geçmişte en çok kullanılan atrazin’in amfibilerde endokrin bozucu etkilere neden olduğu gösterildiğinden 2004 yılında Avrupa Birliği ülkelerinde ve 2009’da da Türkiye’de kullanımı yasaklanmıştır. Ancak, diğer araştırmalarla bu etkilerin desteklenmemesi nedeniyle ABD, Kanada, Japonya ve Rusya gibi ülkelerde…
Krisantemumdan elde edilen piretrinler ve yapısal benzerleri sentetik piretroitlerin, genellikle memelilere ve kuşlara yönelik zehirlilikleri düşüktür. Bununla beraber örümcek, parazit ve arı gibi hedef olmayan taksonların da içinde bulunduğu eklem bacaklılara yönelik aşırı zehirlidirler. Ayrıca kurbağa yavruları ve balıklara yönelik olarak da zehirlilik gösterirler. Eski formülasyonları kısa ömürlü olmalarına rağmen (doğrudan güneş ışığında saatlerle ölçülmüştür),…
Organik fosforlu ve karbamat insektisitlerin kullanımı, 2.Dünya Savaşından sonra OK bileşiklere karşı haşerelerin direnç göstermeye başlamasıyla artış göstermiştir. OF bileşikler, OK bileşiklere nazaran çevrede kalıcı değillerdir. Ama oldukça zehirli ve geniş etki spektrumludurlar; dikkatsiz şekilde kullanımlarından dolayı insan ve hayvan ölümlerine rastlanmaktadır. Bu türden bileşiklerle zehirlenmiş omurgalı veya omurgasız yabani hayvanları yiyen hayvanlarda sekonder zehirlenmeler…
Pestisitler bölümünde de belirtildiği gibi, OK bileşiklerin çevrede kalıcılıkları ve yağda çözünürlükleri, onların yağ dokuda birikmelerini teşvik eder. Böylece bunlara maruz kalan organizmalarda sürekli artan bir şekilde birikirler. Türler arasında en büyük risk grubunun, oldukça yağlı bir süt üreten deniz memelilerinin (sütleri yaklaşık %60 oranında yağ içerir) süt emen yavruları olduğu belirtilmiştir. Organik klorlular içinde…
Farmakoloji ve Toksikoloji | Çevre Kirleticileri: Temel Besin Maddeleri Kimyasal gübrelerin kullanılması, dışkı/kanalizasyon akıntıları, fosil yakıtlarının yakılması, kâğıt işleme ve nitrik asit üretimi gibi endüstriyel işlemler sırasında nitrojen (N) ve fosfor (P) gibi yaşamın devamını sağlayan temel besin maddeleri çevreye salıverilirler. Bunlar suda yüksek derişimlerde bulunduklarında yosun miktarında artışa ve bunun da suda çözünen oksijen…
Çevre toksikolojisi, çevrede (hava, su, toprak) bulunan kirletici maddelerin yayılımlarını ve bunların canlılardaki etkilerini inceleyen bir bilim dalıdır. Çevresel kirliliklerin (kurşun, DDT, poliklorlu bifeniller gibi) üretimini ve yayılmasını azaltmak veya sonlandırmak ve bunların yerine daha düşük risklere neden olan kimyasal maddelerin geliştirilmesini teşvik etmek çevre toksikolojisinin en önemli hedefleridir. Çevre toksikolojisinde çevresel kirleticilerin insan sağlığı…
Koruyucu başlık: Yüzü ve boynu korumak için geniş kenarlı su veya hava sızdırmayan materyalden yapılmalı ve düzenli olarak yıkanmaya dayanıklı olmalı veya düzenli olarak değiştirilmelidir. Pelerin: Kısa, hafif plastikten yapılmış bir pelerin omuzları korumak için şapkadan aşağıya sarkıtılabilir. Tulum: Bunlar hafif ve dayanıklı pamuktan yapılmış olmalıdır. Kullanılan pestisite göre sıklıkla ve düzenli olarak yıkanabilmelidir. Sabun,…
Pestisit döküntülerinin yol açacağı sağlık sorunlarından kaçınmak ve arazi ve çevrenin bulaşmasını en aza indirmek için derhal müdahale edilmesi gerekir. Akıllı bir planlama, kimyasalın ve oluşturacağı gerçek tehlikenin bilinmesi ile soğukkanlı hareket etme kazadan dolayı oluşabilecek riski azaltabilir. Bir döküntü oluştuğunda mümkün olduğunca hızlı ve güvenli bir şekilde temizlenmelidir. Temizlik tamamlandıktan sonra etkilenen alan derhal…
Uygun olarak kullanıldıklarında pestisitler yaşam kalitemizi olumlu bir yönde etkilerler. Aksi taktirde insanlar ve evcil hayvanlara zehirli olabilir; yararlı böcekler, kuşlar, balık ve öteki yaban hayatına zarar verebilir; bitkisel ürünleri bozabilirler. Bu kimyasal maddelerin nakli, muhafazası, karıştırma ve doldurulması, uygulanması, ekipmanlarıın temizliği ve atıkları aşamalarında dikkatli olmak ve sürekli kontrol etmek gerekir. Ambalajlama Pestisitler küçük…
Pestisitler saf veya teknik madde şeklinde pek kullanılmazlar. Genellikle etkin maddeler, pestisit özelliği taşımayan maddelerle karıştırılarak bir formülasyon elde edilir. Kullanılan yardımcı maddeler genellikle inert olarak bilinirler ve çeşitli görevler yaparlar. Sıvı veya katı olabilen yardımcı maddenin başlıca görevi pestisit ürününün taşınmasını kolaylaştırmak, stabilitesini artırmak, güvenliğini yükseltmek ve ürünün işlenmesini kolaylaştırmaktır. Genel olarak kullanılan formülasyonlar…
Resimdeki insanlardan bir zamanlar anadoluda yüzbinlercesi vardı.Cüzzam derler bunun adına. Hansen hastalığı (HD) olarak da bilinen cüzzam, Mycobacterium leprae veya Mycobacterium lepromatosis bakterileri tarafından uzun süreli bir enfeksiyondur. O kadar pislik bir hastalıktı ki önce derinizde lekeler oluşturup sizi ölümüne kaşındırırdı. Sonra o lekeler ödemlere dönüşürdü. Acı çektirirdi hastalık taşıyıcılarına. Ve o kadar korkunç gözükürdü…
Fumigantlar (gazlar) gibi, bazı pestisitler sadece özel bir zararlıya karşı değil aynı zamanda ayrım gözetmeksizin çok geniş zararlı gruplarına (mantar, böcek, istenmeyen otlar, nematodlar gibi) karşı da kullanılırlar. Bazıları ise zararlıyı gelişmesinin belli bir döneminde hedef alır. Örneğin ovisitler, larvisitler ve adultisitler, böceklerin ve benzeri eklem bacaklıların sırasıyla yumurtaları, olgunlaşmamış ve yetişkin dönemlerini kontrol etmek…
Pestisit terimi kısaca, pest (haşere) adı verilen zararlı canlıları öldürmek için kullanılan madde anlamına gelir. Genel anlamda ise, insan ve hayvan vücudu ile bitki ve cansız cisimlerin üzerinde ya da çevresinde bulunan veya yaşayan ayrıca, gıda maddelerinin üretimi, hazırlanması, depolanması ve tüketimi sırasında onların besin değerini azaltan veya hasara uğratan zararlıları (böcek, kemirici, yabani ot,…
Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji: Ünite 9 | Mikotoksinler ve Doping Özet Mikotoksin kavramı ve mikotoksinlerin neler olduğunu açıklamak Mikotoksinler bazı mantarlar (küfler) tarafından üretilen zehirli maddelere denir. Yem ve hammaddelerinde bulunabilien önemli mikotoksinler aflatoksinler, okratoksin A, trikotesenler, fumonisinler, zearalenon, penitremler; süt ve ürünlerinde ise aflatoksin M1 ve M2, okratoksin A ve siklopiazonik asittir. Mikotoksinlerin…
Doping yasal olmayan bir uygulamadır, spor ve yarış ilkelerine aykırıdır. Kontrol altına alınması gerekir. Bunun için de ulusal ve uluslararası örgütlenme gerekir. Türkiye’de Tarım Bakanlığı 1948 yılında at yarışlarında doping kontrolünün yapılmasını kararlaştırmış ve bu kontrollerin Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Farmakoloji ve Toksikoloji Kürsüsü’nde yapılması uygun görülmüştür. 1951 yılından itibaren bu görev o günkü adıyla,…