Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Ünite 2 Özet İlaçların kullanılma yolları ve emilmeyi tanımlamak. İlaçlar çeşitli yollarla (deri, ağız, solunum, parenteral yollar gibi) verildikten sonra uygulama yerlerinden emilerek sistemik dolaşıma girerler. Deri ile krem, losyon, merhem gibi sıvı ve yarı-katı ilaçlar; ağız ile draje, kapsül, çözelti, tablet, toz gibi sıvı ve katı ilaçlar; solunum ile…
İlaçların, istenen etkileri yanında, istenmeyen etkileri de vardır; bunlar, yan etki, zehirli/ zararlı etki diye de bilinir. Hastada oluşturulması istenen etkilerin hepsi de yararlı, istenmeyen etkiler ise zararlı etkiler olarak tanımlanır. Zararlı etkiler, kullanılan doza göre yan etkiler ve zehirli-zararlı etkiler diye genellikle ikiye ayrılır. İlacın normal sağaltım dozunda kullanılması sırasında karşılaşılan etkiler yan etkiler;…
Başlangıçtaki etkiyi oluşturmak için, ilacın artan miktarlarda verilmesi gerektiği hususu aslında hastanın ilaca bağımlılık göstermesiyle yakından ilgilidir; genellikle MSS’ye etkiyen ilaçlar arasında görülen bağımlılık 4 şekilde veya derecede gelişir ve incelenir. Hayvanlarda seyrek görülen bu durum esasta insanların, insan hekimliğinin ve adliyenin bir sorunudur. Psişik Bağımlılık Bu; bir maddenin sürekli kullanılması sonucu hastanın ve/veya kişinin…
Bazı ilaçlar uzun süreyle kullanıldıklarında başlangıçta alınan cevap giderek zayıflar; aynı şiddette cevap alabilmek için ilaç dozunun giderek artırılması gerekir. Olay, vücudun ilaca direnci olarak bilinir; örneğin narkotik ağrı kesicilerin aralıksız olarak uzun süreyle kullanılmaları sırasında verilecek ilaç miktarı giderek artırılmalıdır. Direnç çeşidi: Yapı yönünden birbirine benzeyen, aynı ya da benzer mekanizmalarla etkiyen ilaçlardan birisine…
İlaçların canlı yapıdaki etkileri çok sayıda ve çeşitteki faktörle değiştirilebilir. Bunların bazıları maruz kalmayla, bazıları ilaçla, bazıları canlıyla, bazıları da çevreyle ilgilidir. Bu faktörler, ilaçların etkisinin çabukluğunu, süresini, şiddetini ve şeklini nitel ve nicel yönlerden önemli derecede değiştirebilmektedir. İlaçla İlgili Faktörler Doz, farmasötik şekil ve taşıt, fiziki durum, izomer şekli, serbest baz, asit veya tuz…
Doz-Yoğunluk İlişkisi İlaçların etki oluşturabilmeleri etki yerlerinde belli yoğunlukta bulunmalarına bağlıdır. İlaçların kan, serum veya plazmadaki düzeyleri ile diğer vücut kesimlerindeki (etki yerleri de dahil) yoğunlukları arasında genellikle aynı yönde ilişki vardır. İşte, herhangi bir ilacın etki noktasında veya yerinde en küçük etkili yoğunluğuna (EKEY, minimum etkin yoğunluk, MEK) karşılık olan kan EKEY veya plazma…
Yüklü (iyonize) veya bazı ilaç ya da maddelerin biyolojik zarlardan geçişinde taşıt proteinleri rol oynar. Glikoz ve amino asitlerin hücrelere girişi, Na, CL gibi iyonlar ve birçok organik maddenin böbrek tubüllerinden taşınması, Ca, Na gibi iyonların hücre-dışına veya hücre-içine taşınması, kolinerjik yapılarda kolinin, adrenerjik yapılarda noradrenalinin (NA), serotonerjik yapılarda serotoninin (5-hidroksitriptamin, 5HT), dopaminerjik yapılarda da…
Çok sayıda ilaç vücuttaki veya bakteri ve parazitlerdeki etkisini, enzimlerin etkinliğini engelleyerek veya seyrek olarak da artırarak oluştururlar. Enzim Etkinliğinin Önlenmesi İlaçlardan bazıları canlıda veya bakteri ve parazitlerde biyokimyasal olayları gerçekleştiren enzimleri engelleyerek bu olayların hızını değiştirirler veya tümüyle önlerler. Bazı örnekleri aşağıdaki gibidir. Asetilkolin esteraz (AkE): Sinir sistemini etkileyen bazı ilaçlar (fizostigmin, neostigmin, organik…
İlaç-reseptör etkileşmesinin önemli bir yönünü reseptörü etkileyen ilaç molekülünün reseptörü uyarması (agonist) veya baskı altına alması (antagonist) veya duruma göre agonist- antagonist etkiye yol açması oluşturur. Agonist: Bir madde bir reseptör veya hedef noktayı etkiliyor ve etkiyi başlatıyorsa bu agonist olarak tanımlanır. Adrenalin ve efedrin αA-R ve βA-R’lerin; asetilkolin (Ak) ve arekolin nikotinik ve muskarinik…
Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji: Farmakodinami ve İlaçların Etki Şekilleri Bu konu esasta ilaçların etkilerini (etki şekli, etkinlik, etki/etkiler) kapsar; doz-yoğunluk ve doz-etki ilişkisi, ilaçlar arasındaki etkileşmeler, ilaçların etkisini değiştiren faktörler, ilaca direnç ve bağımlılık, ilaçların istenmeyen etkileri de bu kapsamda değerlendirilebilir. İlaçların Etki Şekilleri ve Etkileri İlaçların etkilerini (ağrının kesilmesi, ateşin düşürülmesi, kalbin kuvvetlendirilmesi,…
Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji: Metabolizma (Biyotransformasyon) İlaçlar, vücut için yabancı maddelerdir. Vücuda girdikleri andan itibaren birçok metabolik değişikliğe uğrarlar. Kısmen ester bileşikler hariç, suda kolay çözünen maddeler vücutta pek biyotransformasyon (BT) tepkimelerine maruz kalmazlar; değişmemiş halde idrarla atılırlar. Yağda iyi çözünenler vücutta büyük ölçüde metabolize edilirler. Bu değişiklikler, başlıca karaciğerde olmak üzere, enzimlerle geçekleştirilir….
İlaçlar, çeşitli yollarla verildikten sonra emilerek dolaşıma girerler; dolaşımda serbest veya plazma proteinlerine bağlı halde taşınırlar. Etkili olan sadece serbest kısımdır. Genellikle vücudun tüm doku ve sıvı kesimlerine dağılırlar. Bazıları (dekstran) sadece plazmada, bazıları (aminoglikozid antibiyotikler, tubokürarin) plazma ve hücreler arası sıvıda, bazıları da (kinolon antibiyotikler) tüm vücut kesimlerine dağılırlar. Bazı ilaçlar (iyot, kalp glikozidleri…
Farmakokinetik İlaçlar vücuda çeşitli yollarla girerler; emilerek kan ve doku kesimlerine dağılırlar; biyotransformasyona (BT) uğrarlar ve vücudu çeşitli yollarla terk ederler. İlaçların emilme, dağılma, BT ve atılmaları arasındaki ilişki Şekil 2.1’de gösterilmiştir. Bu ünite kapsamında ilaçların vücuda girişi (kullanılma yolları ve emilme), çeşitli doku ve sıvı kesimlerine dağılması, vücutta uğradıkları değişiklikler ve atılmaları incelenecektir. Emilme…
Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Ünite 1 Sınav Soruları. Sınavda Çıkan Sorular ve cevapları. SINAVDA ÇIKACAK OLAN SORULARIN CEVAPLARI KALIN PUNTO VE ALTI ÇİZİLİ OLARAK VERİLMİŞTİR 1- İlaçların verilmesi ve emilmesi aşağıdaki terimlerden hangisi ile ilişkilidir? a. Farmakodinamikb. Farmakokinetikc. Deneysel farmakolojid. Kemoterapie. Reçete bilgisi 2- Cumhuriyet döneminin ilk resmi ilaç kitabının son basım tarihini nedir?…
Ünite 1- Farmakolojiye Giriş, İlaç, Doz, Farmasötik İşlemler ve İlaç Şekilleri Farmakoloji ve farmakolojinin dallarını tanımlamak. Farmakoloji, ilaç bilimi demektir. İlaçların fiziksel ve kimyasal özellikleri, dayanıklılıkları, kaynakları, vücuda giriş yolları ve emilmeleri, vücutta dağılmaları, çeşitli dokular, organlar ve sıvılara geçmeleri, vücutta uğradıkları değişiklikler ve vücuttan atılmaları, ilaçların etkisine aracılık eden mekanizmalar ve etkileri, ilaçların yan…
Katı, yarı-katı ve sıvı ilaç şekilleri diye üçe ayrılırlar. Her grupta çok sayıda ilaç şekli vardır; burada, her grupta genellikle veteriner hekimlikte kullanılan ilaç şekillerine değinilecektir. Katı İlaç Şekilleri Toz, tablet, ilaçlı mermi, draje, kapsül, küçük kapsül, lipozom, fitil, ovul, kaşe, tıbbi kalem, enva, granül, pastil, sabun gibi çok sayıda katı ilaç şekli vardır. Draje…
İlaçların hazırlanması ve hastalara uygulanabilir bir şekle sokulması sanatına ve bilimine Galenik Farmasi adı verilir. Hastalıkların sağaltımında ilaçların hastalara kolay verilebilmesi için uygun şekillerde hazırlanmaları gerekir. İlaçların hastalara uygulanabilir bir şekle sokulması işlemlerine farmasötik işlemler, bu şekilde hazırlanan formülasyonlara da ilaç şekilleri (farmasötik preparatlar, galenik preparatlar) adı verilir. Galenik preparatlar, fiziksel özelliklerine ve hazırlanış şekillerine…
İlaç, fizyolojik madde ve zehirler arasında kesin bir sınır çizilemez. İlaç olarak kullanılan maddeler, özellikle yüksek dozlarda verildiklerinde, zehir olarak etkirken, zehir diye bilinen bazı maddeler (arsenik, striknin gibi) ilaç olarak da kullanılır. Fizyolojik madde olarak bilinen bazı maddeler (vitamin A ve D, tuz, su gibi) belli şartlarda zehirli olabilirler. Yukarıda sıralanan özellikler dikkate alındığında,…
Bir ilacın sağaltım yönünden hasta için güvenliğini gösteren en önemli ölçütlerden birisidir. Sağaltım indeksi, bir ilacın zehirli veya öldürücü dozu ile sağaltıcı dozu arasındaki oranı veya genişliği ifade eder. Doz-cevap ilişkisine göre bir maddenin birisi sağaltıcı, diğeri de öldürücü etki diye bilinen en az iki kuvantal doz-cevap eğrisi vardır. Yukarıda belirtilen oran ne kadar büyükse…
Dozun tayininde birim baş hayvan, kullanılma yolu, tür, yaş gibi değişkenler dikkate alınır. Birim baş: Baş olarak hayvan türü dikkate alındığında bazı hayvanlar için ortalama canlı ağırlık kg olarak aşağıdaki gibidir: At ve sığır 500 kg, domuz 150 kg, koyun, keçi, dana, tay 50 kg, köpek 10 kg, kedi 5 kg. Kullanılma yolu: İlaçların dozunun…